Στη χειρότερη φάση τους μετά την επίθεση στο Μαβί Μαρμαρά, ανοικτά της Γάζας το 2010, βρίσκονται οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας, με την ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες να έχει κλιμακωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να συζητείται ακόμη και το ενδεχόμενο ενός πολέμου. Τι αντίκτυπο όμως θα μπορούσε να έχει ένα τέτοιο ενδεχόμενο στη Δύση;
Υπενθυμίζεται ότι στις 21 Αυγούστου, το γραφείο του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτήρισε τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα». Είχε προηγηθεί ανακοίνωση της Άγκυρας ότι θα επιδιώξει Red Notice της Interpol για τον Νετανιάχου.
Πιο πρόσφατα, οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν τη συριακή αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, στην Ιντλίμπ, με την αιτιολογία ότι η Τουρκία σχεδίαζε να αποκτήσει στρατιωτική παρουσία εκεί.
Στις 25 Αυγούστου, ισραηλινά μέσα μετέδωσαν ότι ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν πως θα μπορούσαν να την πλήξουν ξανά. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε ευθέως ότι το Ισραήλ ενήργησε για να αποτρέψει «τουρκική προσπάθεια εγκατάστασης στη Συρία».
Τι μπορεί να συμβεί, λοιπόν, αν η αντιπαράθεση περάσει από τη Συρία σε άμεση τουρκοϊσραηλινή σύγκρουση; Και σε ποια θέση θα βρεθούν τότε ΝΑΤΟ, ΗΠΑ και Ελλάδα;
Το in ζήτησε απαντήσεις στα ερωτήματα από τον Σταύρο Δρακουλαράκο, Δρ. Διεθνών Σχέσεων, διδάσκοντα στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, διευθυντή έκδοσης του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών, και συγγραφέα του βιβλίου «Τουρκία και Ισραήλ στη Μέση Ανατολή: Από τον Ψυχρό Πόλεμο μέχρι την “Αραβική Άνοιξη”».
Αν η σημερινή αντιπαράθεση Τουρκίας-Ισραήλ εξελισσόταν κάποια στιγμή σε μια σύγκρουση και το Ισραήλ έπληττε τουρκικό έδαφος, θα μπορούσε η Άγκυρα να επικαλεστεί το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ;
Η Τουρκία θα προσπαθούσε να το επικαλεστεί. Το θέμα είναι αν όντως θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί. Γιατί το ΝΑΤΟ, όπως ξέρουμε και από τη δική μας ιστορία, παρά τις δεσμεύσεις που έχει, δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι θα υλοποιηθούν οι δεσμεύσεις των άλλων συμμάχων, γιατί παίζονται και πάρα πολλά πολιτικά παιχνίδια, όπως καταλαβαίνετε.
Αλλά θα ήταν λογικό να συμβεί εάν γινόταν ο πόλεμος στο πεδίο μάχης που λέγεται Συρία, που δεν είναι έδαφος του ΝΑΤΟ;
Αυτή είναι η επιφύλαξη, δηλαδή ότι αν η σύγκρουση γίνει εκτός τουρκικού εδάφους, τότε δεν θα γινόταν ενεργοποίηση.
Αλλά θα είναι πιο σύνθετα τα πράγματα εάν η Τουρκία δεχτεί επίθεση σε έδαφός της.
Αν τα κράτη του ΝΑΤΟ ήθελαν πραγματικά να έρθουν στο πλευρό της Τουρκίας, δεν θα σταματάγανε στο ότι «δεν βρίσκεται σε τουρκικό έδαφος». Είναι και πολιτικό το θέμα, καταλαβαίνετε; Κάπως θα προχώραγε το πράγμα. Αυτό είναι σαν να λέμε: «Δεν μπορούμε να πάρουμε απόφαση τώρα επειδή είναι καλοκαίρι». Δηλαδή βρίσκουμε δικαιολογία. Τα κράτη-μέλη προσπαθούν να βρούνε παραθυράκια διαφυγής για να μην υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους ή παραθυράκια ευκαιρίας όταν θέλουν, όταν οι δεσμεύσεις τους, τους εξυπηρετούν.
Σε ενδεχόμενο τέτοιο πόλεμο ή γενικά στο κλίμα που επικρατεί αυτή τη στιγμή, τι βαραίνει περισσότερο στις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον: Οι αμερικανο-ισραηλινές σχέσεις ή οι αμερικανο-τουρκικές;
Δεν μπορούμε να ξέρουμε ακριβώς. Τώρα, άμα μου βάζατε το μαχαίρι στο λαιμό, θα διάλεγα αμερικανο-ισραηλινές.
Πόσο «στρατηγική» είναι η σχέση Ελλάδας – Ισραήλ;
Χαίρομαι ιδιαίτερα που το είπατε «στρατηγική σχέση» και όχι «συμμαχία», όπως το αποκαλεί το 99%, το οποίο είναι λάθος. Είναι ακριβώς αυτό που λέτε, «στρατηγική συνεργασία», στην καλύτερη περίπτωση.
Τι θα συμβεί λοιπόν στα ελληνικά συμφέροντα εάν αύριο Τουρκία και Ισραήλ αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους;
Θα σας πω. Όταν έκανα την έρευνά μου για το βιβλίο μου, για το διδακτορικό μου, είχα πάρει συνεντεύξεις και από διάφορους ισραηλινούς αξιωματούχους, όπως της Μοσάντ. Και είχα κάνει ακριβώς αυτή την ερώτηση. Ήταν η περίοδος που ήμασταν στα πρώτα χρόνια του επεισοδίου Μαβί Μαρμαρά το 2010. Οπότε οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ δεν ήταν καλές και η Αθήνα είχε ξεκινήσει αυτήν σιγά-σιγά στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ στα ενεργειακά. Η απάντηση στην ερώτηση «σε περίπτωση που τα ξαναφτιάξετε με την Τουρκία, πώς βλέπετε την ελληνική πλευρά;» που πήρα τότε σχεδόν από όλους τους Ισραηλινούς ήταν ότι «δεν κρατάμε όλα μας τα αυγά σε ένα καλάθι». Οπότε αυτό εμένα και τότε και τώρα με ακολουθεί.
Αυτοί σήμερα είναι πρώην αξιωματούχοι όμως. Μήπως υπάρχει συνέχεια σε αυτή τη γραμμή;
Ακριβώς, υπάρχει αυτή η συνέχεια. Αν τα ξαναφτιάχνανε, το πιθανότερο είναι να προσπαθούσαν να σπρώξουν την Τουρκία να μπει στο ενεργειακό παιχνίδι στη Μεσόγειο. Να πείσουν τους υπόλοιπους, δηλαδή προφανώς Ελλάδα και Κύπρο, να συμμετάσχει με κάποιο τρόπο η Τουρκία στα ενεργειακά της Ανατολικής Μεσογείου.
Δεν είναι κάτι το οποίο φαίνεται να γίνεται τα επόμενα χρόνια, έτσι; Το να τα ξαναφτιάξουν. Αλλά δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε γιατί υπάρχει μια ιστορία -σχεδόν παράδοση- μεταξύ των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων ότι όταν δεν διακυβεύονται ειδικά συμφέροντα, τότε υπάρχει μια προσέγγιση. Επιστρέφουμε δηλαδή, σιγά-σιγά, στη χρυσή δεκαετία του 1990.
Πάντως σήμερα έχουν ανταλλάξει βαρύτατους χαρακτηρισμούς
Βρίσκονται στη χειρότερη φάση από την εποχή του Μαβί Μαρμαρά. Είχαμε πάρα πολλά σκαμπανεβάσματα. Από το 2017-2018 μέχρι και την 7η Οκτώβρη, όλα πηγαίνανε προς το καλύτερο μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Δηλαδή από το 2015, είχαν λυθεί τα βασικά προβλήματα μεταξύ των δύο κρατών.
Η Τουρκία είχε ζητήσει τρία πράγματα από το Ισραήλ, όσον αφορά το Μαβί Μαρμαρά. Να αποδεχτεί την ευθύνη του επεισοδίου της απώλειας ζωής των δέκα Τούρκων υπηκόων επί του Μαρμαρά, να αποζημιώσει τις οικογένειες των θυμάτων και να έχει η Τουρκία ένα ειδικό ανθρωπιστικό καθεστώς στη Γάζα. Ε, με εξαίρεση το τρίτο που ήταν λίγο πιο ντεμί το πώς έγινε, τα υπόλοιπα δύο σκέλη των αιτημάτων της Τουρκίας υλοποιήθηκαν. Οπότε από το 2027-18 ξεκίνησε η ομαλοποίηση και αποφασίστηκε ότι πως θα δρομολογηθεί η τοποθέτηση εκ νέου πρεσβευτικής εκπροσώπησης στις δύο χώρες.
Ε, πάλι είχε κάποια «ups and downs», επειδή το 2018 ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αναγνώρισε την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ. Είχαμε προφανώς ξανά επιχειρήσεις του Ισραήλ κατά της Γάζας, οπότε υπήρχαν διάφορες αψιμαχίες μεταξύ των δύο ηγεσιών.
Αν δεν είχε γίνει η Γάζα σήμερα και προφανώς ο πόλεμος στο Ιράν, τώρα θα μιλάγαμε για πλήρη ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Οπότε δεν είναι κάτι που μπορούμε να αποκλείσουμε. Έτσι όπως έχει γίνει το πράγμα τώρα με τη Συρία, θα πρέπει να ηρεμήσουν κάπως τα πράγματα ή να «καθίσουν», ας πούμε, τα συμφέροντα των δύο κρατών.
Αλλά σε γενικές γραμμές η θέση της Ελλάδας δεν είναι και η καλύτερη. Ας μείνουμε σε αυτό. Η θέση της Ελλάδας σε περίπτωση πλήρους ομαλοποίησης και συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μένει αρκετά στο περιθώριο. Σε περίπτωση ομαλοποίησης βρίσκεται απ’ έξω σε όλα τα μέτωπα, είτε με τις σχέσεις με την Αμερική, είτε με τις σχέσεις με το Ισραήλ είτε με τις σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία. Άρα, ούτε εμείς πρέπει να έχουμε όλα μας τα αυγά σε ένα καλάθι.
Μπορεί το Ισραήλ να διαχειριστεί ταυτόχρονα έναν εξασθενημένο ιρανικό παράγοντα και μια ισχυρή και φιλόδοξη Τουρκία;
Σίγουρα. Γιατί το Ισραήλ δεν είναι μόνο του. Από τη στιγμή που το Ισραήλ έχει πάνω από δύο δισ. δολάρια το χρόνο σε δωρεάν οικονομική βοήθεια από πλευράς ΗΠΑ για να κάνει τα απαραίτητα για την άμυνά του, αυτό σημαίνει ότι «αν φτάσουν τα πράγματα στα άκρα», η Αμερική θα το προμηθεύσει ακόμα παραπάνω με τα απαραίτητα. Και αν μπορεί να διαχειριστεί και μια Τουρκία και ένα Ιράν, είναι σίγουρο από τη στιγμή που τα τελευταία τρία χρόνια πλέον διαχειρίζεται κατά μέσο όρο τέσσερα μέτωπα. Για να μην πούμε επτά, όπως έλεγε ο Νετανιάχου τότε.
Όταν φύγει ο Τραμπ θα συνεχιστεί αυτή η ακραιφνής φιλοϊσραηλινή πολιτική;
Δεν είναι κάτι το οποίο έφερε ο Τραμπ στο παιχνίδι. Το απροκάλυπτο το έφερε ο Τραμπ στο παιχνίδι, αλλά η στήριξη παραμένει από το ’60 και μετά.
Και θα παραμείνει ακόμη και αν υπάρχει πιθανότητα να τεθούν σε κίνδυνο οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας, αν η τελευταία βλέπει δηλαδή να στρέφεται η σχέση ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον της;
Nα σας το πω αλλιώς. Παλιά συνέφερε περισσότερο την Τουρκία να είναι μέρος του ΝΑΤΟ. Από τη στιγμή, όμως, που δημιουργούνται εναλλακτικοί πόλοι είτε συνεργασίας είτε συμμαχίας είτε συνομιλίας, όλο αυτό αποδυναμώνει οποιαδήποτε αρχιτεκτονική έχει φτιαχτεί υπό την αιγίδα των ΗΠΑ και δημιουργεί νέα συμφέροντα και νέα περιθώρια να τραβήξει ο καθένας το σχοινί εκεί που θέλει. Οπότε μια στήριξη από τις ΗΠΑ για την Τουρκία είναι κάτι πολύ θεμιτό προφανώς από πλευράς Άγκυρας –όχι μόνο του Ταγίπ Ερντογάν- αλλά δεν είναι «όλα ή τίποτα» πλέον.
in.gr
