Η Ραφήνα δεν είναι μια συνηθισμένη πόλη της Ανατολικής Αττικής. Είναι η μοναδική πόλη στην Ελλάδα που καλείται καθημερινά να εξυπηρετήσει ταυτόχρονα ένα από τα μεγαλύτερα επιβατικά λιμάνια της χώρας, να βρίσκεται δίπλα στο μεγαλύτερο αεροδρόμιο της Ελλάδας και παράλληλα να λειτουργεί ως τόπος κατοικίας για χιλιάδες ανθρώπους.
Το πρόβλημα είναι ότι οι υποδομές της δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για αυτόν τον ρόλο.
Σήμερα η Ραφήνα φιλοξενεί το δεύτερο μεγαλύτερο επιβατικό λιμάνι της χώρας, από το οποίο διακινούνται περίπου δύο εκατομμύρια επιβάτες και εκατοντάδες χιλιάδες οχήματα κάθε χρόνο. Το καλοκαίρι, σε λίγες μόνο ώρες, χιλιάδες αυτοκίνητα προσπαθούν να μπουν και να βγουν από μια πόλη που εξακολουθεί να διαθέτει οδικό δίκτυο άλλης εποχής.
Την ίδια στιγμή, λίγα χιλιόμετρα μακριά λειτουργεί ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, ο οποίος ξεπέρασε τις 283.000 κινήσεις αεροσκαφών μέσα στο 2025, αριθμός που συνεχίζει να αυξάνεται. Οι κάτοικοι της Ραφήνας γνωρίζουν πολύ καλά τι σημαίνει αυτό. Συχνές χαμηλές διελεύσεις αεροσκαφών, έντονος θόρυβος σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας και μια συνεχής ανησυχία για το αν η κατάσταση θα συνεχίσει να επιβαρύνεται χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους δρόμους της πόλης.
Η Φλέμινγκ έχει μετατραπεί ταυτόχρονα σε είσοδο του λιμανιού, εμπορικό δρόμο, δρόμο κατοικίας και βασικό άξονα σύνδεσης με τη Μαραθώνος. Ένας δρόμος που προσπαθεί να εξυπηρετήσει τα πάντα και τελικά δυσκολεύεται να εξυπηρετήσει οποιονδήποτε.
Η Αρίωνος αποτελεί ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένας δρόμος που χρησιμοποιείται καθημερινά από εκατοντάδες οχήματα, χωρίς σε πολλά σημεία να διαθέτει τα στοιχειώδη για την ασφαλή μετακίνηση των πεζών. Ανύπαρκτα πεζοδρόμια, υψηλές ταχύτητες, περιορισμένη ορατότητα και επαναλαμβανόμενα σοβαρά τροχαία έχουν δημιουργήσει την εικόνα ενός δρόμου που οι κάτοικοι δικαιολογημένα χαρακτηρίζουν επικίνδυνο.
Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα δεν είναι ούτε οι δρόμοι ούτε τα πλοία. Είναι ότι δεν υπάρχει συνολικός σχεδιασμός. Το λιμάνι μεγαλώνει. Η αεροπορική κίνηση αυξάνεται. Ο πληθυσμός μεγαλώνει. Η τουριστική κίνηση – περαστικοί – αυξάνεται κάθε χρόνο.
Οι υποδομές όμως παραμένουν σχεδόν ίδιες. Δεν υπάρχει ανεξάρτητη πρόσβαση στο λιμάνι. Δεν υπάρχει σιδηροδρομική σύνδεση. Δεν υπάρχουν μεγάλοι χώροι αναμονής οχημάτων εκτός πόλης. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης της κυκλοφορίας ανάλογα με τις αφίξεις και τις αναχωρήσεις των πλοίων.
Έτσι, κάθε Παρασκευή, κάθε Κυριακή και κάθε τριήμερο η Ραφήνα μετατρέπεται σε έναν τεράστιο κυκλοφοριακό κόμβο, όπου οι κάτοικοι, οι επισκέπτες, τα λεωφορεία, τα ταξί, τα φορτηγά και οι ταξιδιώτες προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τους ίδιους δρόμους την ίδια στιγμή.
Αυτή η κατάσταση δεν λύνεται με έναν τροχονόμο σε μια διασταύρωση. Ούτε με λίγα μέτρα νέας ασφάλτου. Η Ραφήνα χρειάζεται αντιμετώπιση αντίστοιχη με τον πραγματικό της ρόλο. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο συγκοινωνιακό σχέδιο. Χρειάζεται περιφερειακούς χώρους αναμονής για τα οχήματα που κατευθύνονται στο λιμάνι. Χρειάζεται έξυπνη διαχείριση της κυκλοφορίας με πραγματικά δεδομένα. Χρειάζεται ασφαλείς διαβάσεις και ολοκληρωμένα πεζοδρόμια σε όλους τους βασικούς άξονες. Χρειάζεται μόνιμη παρακολούθηση του αεροπορικού θορύβου και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Χρειάζεται ανακατασκευή των επικίνδυνων κόμβων πριν προστεθούν νέα δρομολόγια και νέες κυκλοφοριακές απαιτήσεις.
Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται η Πολιτεία να αναγνωρίσει ότι η Ραφήνα δεν εξυπηρετεί μόνο τους κατοίκους της. Εξυπηρετεί ολόκληρη τη χώρα. Το λιμάνι της εξυπηρετεί τα νησιά. Το αεροδρόμιο εξυπηρετεί εκατομμύρια ταξιδιώτες. Οι δρόμοι της εξυπηρετούν μια κυκλοφορία που ξεπερνά κατά πολύ τις ανάγκες μιας πόλης του μεγέθους της.
Αυτό σημαίνει ότι και οι υποδομές της δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται σαν να πρόκειται για έναν συνηθισμένο δήμο. Η Ραφήνα δεν ζητά προνόμια. Ζητά το αυτονόητο. Να αποκτήσει υποδομές αντάξιες του ρόλου που εδώ και χρόνια υπηρετεί για ολόκληρη την Ελλάδα.
Γιατί όταν μια πόλη σηκώνει καθημερινά βάρη εθνικής σημασίας, δεν μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί με δρόμους, πεζοδρόμια και κυκλοφοριακές υποδομές του χθες.
Βασίλης Σπαντούρος
