Η παγκόσμια γεωπολιτική ρευστότητα και οι συνεχιζόμενες ένοπλες συγκρούσεις, ιδίως στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, αναδεικνύονται ως σημαντικός παράγοντας ενίσχυσης του αισθήματος ανασφάλειας στην ελληνική κοινωνία.
Η έρευνα κοινής γνώμης του Ινστιτούτου ΕΝΑ για την ποιότητα ζωής στην Ελλάδα σήμερα αποτυπώνει τα αισθήματα φόβου και ανησυχίας σε όσες και όσους συμμετείχαν σε αυτήν, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η όξυνση των ανταγωνισμών στο διεθνές επίπεδο, πέρα από τα ζητήματα ασφάλειας, έχει προκαλέσει επιπτώσεις και ως προς το κόστος διαβίωσής τους (ενεργειακό κόστος, δασμοί, κ.ά.).
Οι πολλαπλές εστίες συγκρούσεων επιτείνουν το αίσθημα ανασφάλειας
Συγκεκριμένα, το 61% δηλώνει ότι νιώθει «αρκετό ή πολύ» φόβο ή ανησυχία, εξαιτίας της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή (Ιράν, Ισραήλ, Λίβανος, Γάζα), το 46% για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σχέση Ρωσίας-Ευρώπης, ενώ το 63% νιώθει το ίδιο για την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ κατά τη δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο. Ταυτόχρονα, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αποτελούν ακόμη μία σημαντική πηγή ανησυχίας για τους πολίτες, και πιο συγκεκριμένα για το 56% όσων συμμετείχαν στην έρευνα. Η εικόνα αυτή χρειάζεται ωστόσο να διαβαστεί μαζί με ένα ακόμη εύρημα της ίδιας έρευνας. Ως κυρίαρχο συναίσθημα της καθημερινότητας ο φόβος συγκεντρώνει μόλις 9% και η ανασφάλεια 29%, ενώ πρώτη έρχεται η απογοήτευση με 42% και ακολουθεί ο θυμός με 33%. Η γεωπολιτική ρευστότητα δηλαδή τροφοδοτεί την ανησυχία, χωρίς να αποτελεί τον κύριο συναισθηματικό πυρήνα της καθημερινότητας.
Το 46% εκτιμά ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ ενισχύει την ασφάλεια της χώρας (και μάλιστα με ισορροπημένα ποσοστά στις ηλικιακές ομάδες της έρευνας- 17-34, 35-54, 55+), ενώ το 27% διαφωνεί με τη θέση αυτή (επίσης με ισορροπημένα ποσοστά για τις ίδιες ηλικιακές ομάδες).
Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι οι τρέχουσες διεθνείς εξελίξεις δεν γίνονται αντιληπτές μόνο ως ζήτημα εξωτερικής πολιτικής ή γεωπολιτικής, αλλά έχουν ήδη απτές συνέπειες στην καθημερινότητα των πολιτών. Το 73% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι έχουν επηρεάσει αρνητικά τη ζωή του, κυρίως μέσω της αύξησης του κόστους ζωής, της επιβάρυνσης της ψυχικής του κατάστασης και της ενίσχυσης του αισθήματος ανασφάλειας.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα της έρευνας αποτελεί το 65% που δηλώνει ανήσυχο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και της Ευρώπης, απάντηση που συνδέεται άμεσα και με τις πιέσεις που δέχεται το εισόδημά του, εξαιτίας της ανόδου των τιμών της ενέργειας, όπως για παράδειγμα στα καύσιμα, που έχει συμπαρασύρει και σε σειρά ανατιμήσεων προϊόντων στην αγορά. Σημειώνεται ότι στην κοινωνική έρευνα του ΕΝΑ το 88% των ερωτηθέντων θεωρεί υψηλό το κόστος ενέργειας σε σχέση με το καθαρό εισόδημά του.
Ανασφαλής Ευρώπη, ανασφαλής πλανήτης
Η εικόνα είναι αντίστοιχη τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε σχέση με την Ευρώπη, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου (Άνοιξη 2026), η πλειοψηφία των πολιτών της δηλώνει ότι ο κόσμος δεν βαδίζει προς την σωστή κατεύθυνση (58%, έναντι 38% που δηλώνει αισιοδοξία), ποσοστό που αυξήθηκε κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το φθινόπωρο του 2025. Ακόμη, το 75% των Ευρωπαίων εκτιμά ότι, σε έναν προβληματικό κόσμο, η ΕΕ αποτελεί περιοχή σταθερότητας (ποσοστό αυξημένο κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες από το περασμένο φθινόπωρο και δεύτερο υψηλότερο σε σχέση με την περασμένη δεκαετία).
Σε σχέση με τον πλανήτη, στο τελευταίο Global Risks Report που είχε δημοσιευθεί για το πρόσφατο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (Ιανουάριος 2026), οι γεωοικονομικές αντιπαραθέσεις (κυρώσεις, δασμοί, κ.ά.) και οι ένοπλες συγκρούσεις σε επίπεδο κρατών (πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων, εμφύλιοι, πραξικοπήματα, τρομοκρατία, κ.ά.) καταλαμβάνουν την πρώτη θέση στις παγκόσμιες ανησυχίες. Την προηγούμενη χρονιά, η εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων ήταν στη δεύτερη θέση πίσω από τις ένοπλες συγκρούσεις, ενώ τη φετινή έπεσε στην τρίτη θέση, εξαιτίας της ανόδου των γεωοικονομικών αντιπαραθέσεων.
Οι εξελίξεις αυτές, που ουσιαστικά εκκίνησαν από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν διαμορφώσει ευνοϊκές στάσεις ως προς το ενδεχόμενο αύξησης αμυντικών δαπανών ιδιαίτερα σε επίπεδο ΕΕ· ιδιαίτερα από τη στιγμή που τροφοδοτούνται και από δηλώσεις πολιτικών ηγετών χωρών που αποτελούν ταυτόχρονα και εξαγωγείς πολεμικών εξοπλισμών. Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (Ιανουάριος 2026) κατέδειξε ότι το 74% των Ευρωπαίων εγκρίνει το τρέχον επίπεδο των αμυντικών επενδύσεων της ΕΕ ή πιστεύει ότι οι δαπάνες θα πρέπει να αυξηθούν. Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι ο υψηλός ευρωπαϊκός μέσος όρος αντανακλά κυρίως τις πολύ υψηλές επιδόσεις χωρών όπως η Πορτογαλία (89%), η Φινλανδία (83%), η Λιθουανία (80%), η Ισπανία (80%) και η Δανία (78%). Η Ελλάδα κινείται χαμηλότερα, με ποσοστό 64%, ενώ το 22% θεωρεί ότι οι δαπάνες για την άμυνα και την ασφάλεια είναι υπερβολικές.
Ωστόσο, η κοινωνική έρευνα του ΕΝΑ δείχνει ότι, παρά το ευρύτερο κλίμα ανησυχίας για την ασφάλεια, η ελληνική κοινωνία δεν δίνει «λευκή επιταγή» για την αύξηση των αμυντικών δαπανών. Ειδικότερα, το 42% των ερωτώμενων διαφωνεί με την άποψη ότι οι αμυντικές δαπάνες μπορούν να αυξηθούν ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται περικοπές σε άλλες κοινωνικές δαπάνες, ενώ το 37% συμφωνεί και το 21% τηρεί ουδέτερη στάση. Δεδομένου ότι η διαφορά μεταξύ συμφωνίας και διαφωνίας βρίσκεται εντός του στατιστικού σφάλματος, δεν προκύπτει σαφής κοινωνική πλειοψηφία υπέρ της αύξησης των εξοπλιστικών δαπανών. Αντίθετα, η κοινή γνώμη εμφανίζεται διχασμένη. Η εικόνα διαφοροποιείται έντονα ανάλογα με την πολιτική αυτοτοποθέτηση: το ποσοστό συμφωνίας κυμαίνεται από μόλις 3% μεταξύ όσων αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά έως 70% στην Κεντροδεξιά και 68% στη Δεξιά.
Συμπερασματικά, τόσο στην ελληνική κοινωνία όσο και σε διεθνές επίπεδο, η όξυνση των γεωπολιτικών και γεωοικονομικών ανταγωνισμών αποτελεί μία διαρκή πηγή ανησυχίας και αβεβαιότητας για το μέλλον. Τα αισθήματα φόβου και ανασφάλειας, όμως, αποτελούν και έναν μοχλό πίεσης για αναδιάταξη των προτεραιοτήτων των κοινωνιών και ιδιαίτερα των πολιτικών επιλογών. Η ιεράρχηση των προβλημάτων παραμένει πάντως σαφής, αφού στην ίδια έρευνα ως σημαντικότερα προβλήματα της χώρας καταγράφονται η ακρίβεια με 69%, η διαφθορά με 48% και οι χαμηλοί μισθοί με 38%, ενώ τα εθνικά θέματα συγκεντρώνουν μόλις 11%. Οι πιέσεις για στρατιωτικοποίηση των οικονομιών και αύξησης των δαπανών για άμυνα και ασφάλεια «πατούν» πάνω στον φόβο των κοινωνιών, ως μονόδρομος τόσο για την αποφυγή κινδύνων όσο και για τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης. Το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα και την Ευρώπη θα πρέπει να είναι η μη αποδοχή του επίπλαστου αυτού μονοδρόμου, αλλά η ακολούθηση των διαδρομών, που οδηγούν σε μία καθημερινότητα με διαχειρίσιμο κόστος διαβίωσης και σιγουριά για το μέλλον.
