Για περισσότερο από μισό αιώνα, η απόλυτη κυριαρχία του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στις θάλασσες αποτελούσε τον εγγυητή της παγκοσμιοποίησης. Σήμερα, ωστόσο, αυτός ο πυλώνας της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων δείχνει να γκρεμίζεται.
Σε ανάλυσή του, ο πολιτικός επιστήμονας Benoît Tanguay ρίχνει φως στο πώς η τρέχουσα κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκαλύπτει τη ραγδαία υποχώρηση της αμερικανικής ισχύος, με δραματικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Η απόφαση του Ιράν να επιβάλει αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, απαιτώντας μάλιστα την καταβολή διοδίων (υπό τον μανδύα των «περιβαλλοντικών τελών»), έχει ήδη προκαλέσει παγκόσμια ασφυξία.
Η διακοπή αυτής της κρίσιμης εμπορικής αρτηρίας εκτόξευσε τις τιμές των καυσίμων και προκάλεσε ελλείψεις σε βασικά βιομηχανικά προϊόντα, από λιπάσματα μέχρι ήλιο. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να αμβλύνουν το σοκ αντλώντας από τα στρατηγικά τους αποθέματα πετρελαίου, τα οποία όμως έχουν πλέον υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το 1982.
Η υποκρισία της «ελεύθερης ναυσιπλοΐας»
Η αντίδραση της Δύσης απέναντι στον ιρανικό αποκλεισμό επικεντρώθηκε στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, αλλά και ο Γάλλος ομόλογός του, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, έκαναν λόγο για την απειλή της «ελεύθερης ναυσιπλοΐας», χαρακτηρίζοντάς την κοινό κτήμα της ανθρωπότητας.
Πίσω, όμως, από αυτήν τη ρητορική κρύβεται μια τεράστια υποκρισία. Όπως υπενθυμίζει η ανάλυση, οι ίδιες οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους καταπατούν συστηματικά την ελευθερία των θαλασσών όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.
Είτε πρόκειται για τον ασφυκτικό αποκλεισμό της Βενεζουέλας (με την κατάσχεση επτά πετρελαιοφόρων της), είτε για το κυνήγι ρωσικών πλοίων, είτε για τον πλήρη ναυτικό αποκλεισμό της Γάζας από το Ισραήλ, η Δύση δείχνει πως η «ελευθερία» ισχύει μόνο όταν εξυπηρετεί την αμερικανική κυριαρχία.
Όταν τα drones εξαντλούν την υπερδύναμη
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της τρέχουσας κρίσης είναι η στρατιωτική αδυναμία της Ουάσινγκτον να επιβάλει την τάξη. Τη δεκαετία του ’80, σε μια αντίστοιχη κρίση («Πόλεμος των Τάνκερ»), οι ΗΠΑ έσπασαν εύκολα τον ιρανικό αποκλεισμό. Σήμερα, τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά.
Η έλευση των drones έχει «εκδημοκρατίσει» τον πόλεμο, επιτρέποντας σε μικρότερες δυνάμεις να καθηλώνουν τον αμερικανικό κολοσσό. Το πανίσχυρο συμβατικό ναυτικό των ΗΠΑ, με τα τεράστια αεροπλανοφόρα, είναι δυσκίνητο απέναντι σε σμήνη φθηνών, τηλεκατευθυνόμενων αεροσκαφών.
Η οικονομική εξίσωση είναι αμείλικτη: οι ΗΠΑ αναγκάζονται να καταρρίπτουν drones κόστους 20.000 δολαρίων χρησιμοποιώντας πυραύλους αναχαίτισης που κοστίζουν 2 εκατομμύρια δολάρια ο καθένας.
Αυτό έχει ήδη οδηγήσει σε εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων (Patriot και THAAD), αναγκάζοντας το Πεντάγωνο να αποσύρει πυραύλους από την Ουκρανία για να στηρίξει το μέτωπο της Μέσης Ανατολής.
Την ίδια ώρα, η αμερικανική βάση στο Μπαχρέιν τέθηκε εκτός λειτουργίας από ιρανικά χτυπήματα, αναγκάζοντας το Πολεμικό Ναυτικό να μεταφέρει την επιμελητεία του στην απομακρυσμένη βάση του Ντιέγκο Γκαρσία.
Οι επιπτώσεις στο ηθικό είναι ήδη ορατές, με το πλήρωμα του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln να παραμένει εγκλωβισμένο στη θάλασσα για εννέα μήνες υπό άθλιες συνθήκες, αφήνοντας τελικά ακάλυπτο τον Ειρηνικό.
Το βιομηχανικό θαύμα της Κίνας και η αμερικανική παρακμή
Η μεγαλύτερη απειλή, ωστόσο, για την αμερικανική θαλασσοκρατία δεν είναι το Ιράν, αλλά η Κίνα. Ο αμερικανικός στόλος έχει συρρικνωθεί από τη δεκαετία του ’80 στα περίπου 300 πλοία, με τις προβολές να δείχνουν περαιτέρω μείωση λόγω παλαιότητας.
Αντίθετα, η Κίνα διαθέτει πλέον μεγαλύτερο στόλο σε απόλυτους αριθμούς και ναυπηγική ικανότητα που κόβει την ανάσα: είναι ίσως 200 φορές μεγαλύτερη από την αμερικανική.
Μια και μόνο κρατική κινεζική εταιρεία ναυπηγεί ετησίως περισσότερα πλοία από όσα έχει κατασκευάσει ολόκληρη η αμερικανική βιομηχανία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις ΗΠΑ, τα ναυπηγεία κλείνουν ή υπολειτουργούν, μαστιζόμενα από ελλείψεις εξαρτημάτων, χαμηλούς μισθούς (γύρω στα 24 δολάρια την ώρα) και τεράστιες καθυστερήσεις στις επισκευές.
Το τεχνολογικό χάσμα, που κάποτε αποτελούσε το μεγάλο πλεονέκτημα των Αμερικανών, κλείνει ραγδαία, με το Πεκίνο να αναπτύσσει υπερσύγχρονα ραντάρ και μαχητικά αεροσκάφη stealth.
Ο λογαριασμός στους πολίτες
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την καθημερινότητά μας; Το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μετακινείται μέσω θαλάσσης. Οι βασικές αρτηρίες, όπως τα Στενά του Ορμούζ, η Μαύρη Θάλασσα, η Διώρυγα του Παναμά ή τα Στενά της Μαλάκα (από όπου περνάει το 30% του πετρελαίου), μετατρέπονται σταδιακά σε πεδία εκβιασμών και πολεμικών συγκρούσεων.
Εάν η πρακτική της επιβολής «διοδίων» ή των αποκλεισμών γενικευτεί, τότε η εποχή των φθηνών εμπορευμάτων και της παγκοσμιοποίησης τελειώνει οριστικά. Το κόστος των μεταφορών θα εκτοξευθεί, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού.
Παράλληλα, οι δυτικές κυβερνήσεις θα ριχτούν σε μια νέα, δαπανηρή κούρσα ναυτικών εξοπλισμών. Το κόστος για αυτήν τη νέα κανονικότητα, είτε μέσω της αβάσταχτης ακρίβειας στα ράφια των σούπερ μάρκετ, είτε μέσω σκληρής λιτότητας για να πληρωθούν τα νέα πολεμικά πλοία, θα κληθούν να το πληρώσουν, για άλλη μια φορά, οι απλοί πολίτες.
