Όταν, πριν από δεκαπέντε χρόνια, ο Αλέξανδρος Πετσάβας αποφάσισε να κινείται όσο πιο διακριτικά γίνεται ανάμεσα στους clubbers, άρχισε να δημιουργεί ένα μεγάλο φωτογραφικό αρχείο της αθηναϊκής νύχτας και να επιβεβαιώνει πως η Αθήνα δεν υπήρξε ποτέ το «νέο Βερολίνο», αλλά κάτι άλλο, δικό της.
Κάποτε, λίγο πριν τα ‘10s, και έχοντας όνειρό του να ασχοληθεί με το DJing, έκανε τα clubs δεύτερο σπίτι του. Ενώ σπούδαζε στο Leeds της Αγγλίας και παράλληλα έκανε το μεταπτυχιακό του στην παραγωγή ηλεκτρονικής μουσικής, ο Αλέξανδρος Πετσάβας γοητεύτηκε από τη φωτογραφία, καθώς εκεί είδε για πρώτη φορά ανθρώπους που κατέγραφαν τη nightlife κουλτούρα.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, άρχισε δειλά δειλά να καταγράφει την αθηναϊκή νύχτα για το clubber.gr, κάτι που τελικά κράτησε πολλά χρόνια, ενώ από το 2018 μέχρι και σήμερα συνεχίζει να το κάνει ως freelancer.
Έχοντας μελετήσει φωτογράφους όπως ο Ansel Adams και ο John Sexton, η αγάπη του για το τοπίο είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Τι σχέση έχει όμως η δική τους προσέγγιση με τις μεγάλες αρένες και τα φεστιβάλ; Για τον Αλέξανδρο Πετσάβα είναι «ένα χαοτικό τοπίο που πρέπει να καδραριστεί και να μπει σε μια τάξη».
Mamacas, Venue, Steam, Sixx, Terraza, Gazi Music Hall, Blend Club. Αυτές είναι μόνο μερικές διευθύνσεις της αθηναϊκής νύχτας που μπορεί να μην υπάρχουν πια, όμως εκείνος έχει καταγράψει τις σημαντικές στιγμές τους. «Αυτό που μπορώ να πω ότι μου έλειψε όταν έκλεισε ήταν το six d.o.g.s. Τα καλά νέα είναι πως ο χώρος του άνοιξε ξανά, ανανεωμένος, με καινούργιο όνομα και ταυτότητα, γεγονός που προσωπικά με χαροποίησε πολύ», λέει, αναφερόμενος στο άρτι αφιχθέν ΚΛΑΚΑΖ, που ενεργοποίησε ξανά τον πεζόδρομο της Αβραμιώτου στο Μοναστηράκι.
Οι πιάτσες, η μουσική τρεντάρει, αλλά και ο τρόπος που βγαίνουμε, προφανώς έχουν αλλάξει μέσα σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια που καταγράφει τη νύχτα. Διαφορετικό κοινό είχε η εποχή που η EDM γέμιζε αρένες και διαφορετικό επικρατεί στη σημερινή σκηνή, όπου κυριαρχούν η techno και η afro house. Όταν ξεκίνησε να βγαίνει εκείνος, ήταν διαδεδομένες η trance και η progressive μουσική.
«Η κάθε γενιά φέρνει μαζί της τη δική της αισθητική, από τον τρόπο που ντύνεται μέχρι και τον τρόπο που χορεύει. Κάθε εποχή έχει τη δική της ομορφιά. Απλώς, μεγαλώνοντας, αναπολείς το παρελθόν και τις στιγμές που έχεις βιώσει με τη νεανική ανεμελιά· και για μένα αυτές θα είναι πάντα οι πιο όμορφες».
Μέσα σε αυτή τη δεκαπενταετία είδε την Αθήνα και τη νυχτερινή της ζωή να αλλάζουν ριζικά. Περάσαμε από τα χρόνια των μεγάλων clubs στα mobile parties, στους μικρότερους και πιο ζεστούς χώρους και στα events σε βιομηχανικά μέρη.
«Παρά τις αλλαγές, η ανάγκη για εκτόνωση και διασκέδαση ήταν και θα είναι σταθερά για εμένα κάτι σημαντικό από τότε που άρχισα το clubbing. Αυτό είναι κάτι που σκεφτόμουν πολύ έντονα στην περίοδο της καραντίνας. Το ξεσάλωμα και η ανθρώπινη επαφή στο dancefloor νομίζω πως είναι κάτι επιτακτικό για όλους, πάντα και παντού».
Θυμάστε τότε που έλεγαν πως η Αθήνα είναι «το νέο Βερολίνο»; Είναι κάτι που και ο φωτογράφος θυμάται να έχει ακούσει πολλές φορές. «Η δική μας clubbing κουλτούρα, η δυναμική της κοινωνικοποίησής μας, αλλά και ο τρόπος που αλληλοεπιδρούμε και καταναλώνουμε τη μουσική, δεν συγκρίνονται με το Βερολίνο. Επιπλέον, η κρατική υποστήριξη που υπάρχει σε events του εξωτερικού είναι ελάχιστη στην Ελλάδα.
»Αυτό που έχει σίγουρα η Αθήνα είναι ότι, οποιαδήποτε μέρα της εβδομάδας κι αν επιλέξεις να βγεις, είναι βέβαιο πως θα μπορέσεις να περάσεις καλά ακούγοντας ποιοτική μουσική. Αυτή η αυθόρμητη κουλτούρα εξόδου δεν είναι τόσο διαδεδομένη σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα στην Ολλανδία, παρόλο που φημίζεται για τα φεστιβάλ της».
Στα δικά μας όμως, και στα δικά του highlights. Όταν άκουγε τους Orbital να παίζουν το Halcyon + On + On live στο ADD Festival το 2022, είχε σκαρφαλώσει στην απέναντι ταράτσα ενός κτιρίου για να καταφέρει να βγάλει μια εικόνα που να χωράει τα πάντα: το stage, τον κόσμο και πίσω τα φώτα της πόλης. «Ήταν από αυτές τις στιγμές που νιώθεις ότι βλέπεις κάτι μεγαλύτερο από σένα».
Το πολυσυζητημένο πάρτι X BY Adriatique στα Λατομεία Μαρμάρων Διονύσου (διοργάνωση for303) τον Μάιο του 2025 ήταν για εκείνον «ίσως ό,τι πιο διαστημικό» έχει αποτυπώσει. «Ένα stage στη μέση του πουθενά, με μια αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε άλλον πλανήτη».
Από τις πιο ιδιαίτερες εμπειρίες ήταν και το Wall of Sound του DVS1 στην Ελλάδα το 2023. Εκεί δεν πρωταγωνιστούσε ο DJ, αλλά ο ήχος. Ένας «τοίχος» από 80 ηχεία, χωρίς κινητά, χωρίς φώτα στο booth που ήταν τοποθετημένο σε ένα σημείο τέρμα αριστερά, αφού ο σταρ της βραδιάς ήταν το ηχοσύστημα. «Όλοι βρίσκονταν στην ίδια techno συχνότητα και αυτό δεν είναι κάτι που βρίσκεις εύκολα».
Φωτογράφιζε στο Terravibe την ώρα που ξημέρωνε, με τη Sama’ Abdulhadi να παίζει, έχοντας προηγηθεί ο Richie Hawtin, στο Respublika της Στέγης το 2024 σε συνεργασία με την ομάδα του Blend Athens. «Όσοι ήταν εκεί θυμούνται την ωμή ενέργεια του set της, ειδικά αν σκεφτείς ότι έπαιζε με το πόδι σε γύψο. Αυτό για μένα είναι απόλυτο παράδειγμα αφοσίωσης. Το να ακούς τόσο έντονη techno μέσα σε φυσικό τοπίο, με δέντρα και βουνό γύρω σου, είναι εμπειρία που ξέρεις από πριν ότι θα σου μείνει».
«Δεν μπορώ να μην αναφέρω κι ένα rave της ομάδας Tropical στην Πεντέλη το 2022. Το booth ήταν κάτω από ένα μεταλλικό στέγαστρο που θύμιζε στρατιωτική βάση και το vibe ήταν καθαρά post-COVID, με τον κόσμο διψασμένο για χορό και εμπειρίες. Από εκείνα τα πάρτι που δεν περιγράφονται εύκολα, μόνο τα ζεις».
Η πρώτη φορά που είδε live τους WhoMadeWho, από τους διοργανωτές Full Circle, στον υπαίθριο χώρο του Μουσείου Μπενάκη ήταν επίσης καθοριστική. Αν έπρεπε να εισαγάγει κάποιον στον κόσμο της live electronica με ένα μόνο event, θα ήταν αυτό.
Exhale 2023 στο Tae Kwon Do, σε διοργάνωση Blend, SEDS και Velocity. Η Amelie Lens μόλις είχε τελειώσει το set της και, αντί να αποχωρήσει για να ξεκουραστεί όπως συνηθίζεται σε τόσο απαιτητικά schedules, κατέβηκε στο κοινό για να στηρίξει τον Farrago, που έπαιζε αμέσως μετά και είναι σύντροφός της. Μπήκε μέσα στο πλήθος και άρχισε να χορεύει. «Σε κάποια φάση ανέβηκε και στους ώμους ενός clubber. Υπάρχει και στιγμιότυπο που ευτυχώς πρόλαβα να τραβήξω, γιατί είναι από αυτές τις αυθόρμητες στιγμές που δεν τις περιμένεις και δύσκολα επαναλαμβάνονται».
Ο Nils Frahm στο Ηρώδειο το 2023, σε διοργάνωση του Plisskën, ήταν κάτι τελείως διαφορετικό. «Η σύνδεση του αρχαίου χώρου με τη σύγχρονη ambient ηλεκτρονική μουσική ήταν μοναδική. Ως άνθρωπος που αγαπά την ηλεκτρονική μουσική σε όλες της τις μορφές, τέτοιες στιγμές μου επιβεβαιώνουν γιατί αξίζει όλο αυτό».
Τη νύχτα, πόσο εύκολα δέχεται ο κόσμος να βρίσκεται μέσα στο κάδρο του; «Μετά από τόσα χρόνια εμπειρίας μαθαίνεις πότε είναι η σωστή στιγμή να κατεβάσεις την κάμερα. Στόχος μου είναι να είμαι διακριτικός, να περνάω απαρατήρητος και να αποτυπώνω την αυθεντικότητα της βραδιάς χωρίς να ενοχλώ. Η επιλογή μου να αναμειγνύομαι με το κοινό μού έχει στοιχίσει ίσως κάποιες σημαντικές εικόνες, αλλά παράλληλα μου έχει χαρίσει και ορισμένες που δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν αν δεν περνούσα τόσο απαρατήρητος».
Γενικά, δεν συνηθίζει να φωτογραφίζει άτομα να φιλιούνται σε events, καθώς το θεωρεί κάπως παρεμβατικό. Παρ’ όλα αυτά, μέσα σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια έχει τραβήξει δεκαπέντε με είκοσι εικόνες που θεώρησε πως πραγματικά άξιζαν. «Υπάρχει ένας ιδιαίτερος ρομαντισμός στο να ερωτεύεσαι στο dancefloor. Μου έχει συμβεί κι εμένα στα πρώτα χρόνια του clubbing».
«Μερικές από αυτές τις φωτογραφίες έχουν φτάσει στα χέρια των ανθρώπων που απεικονίζονται και κάθε φορά που με βλέπουν σε κάποιο event, μου τις δείχνουν στο κινητό τους και με ευχαριστούν. Αυτό από μόνο του είναι τεράστια ανταμοιβή».
Όσον αφορά τους Αθηναίους, αυτό που τελικά κρατάει είναι ότι δεν το βάζουν κάτω. «Η έξοδος για εμάς δεν είναι απλώς φιγούρα, είναι πραγματική ανάγκη και εκτόνωση. Όσα προβλήματα κι αν μας φορτώνει η μέρα, το βράδυ χορεύουμε, ιδρώνουμε και τα ξεχνάμε όλα, βρίσκοντας μέσα από αυτή την “τελετή” τον τρόπο να αντέχουμε την καθημερινότητα», λέει.
Και κάπως έτσι, έρχεται στο μυαλό του το «This is my church, this is where I heal my hurts».
