Τα δάκρυα είναι κάτι συχνό στη ζωή μας. Αν ζητήσετε από κάποιον να θυμηθεί την τελευταία φορά που έκλαψε, συνήθως θα αναφέρει σχετικά συνηθισμένες, καθημερινές καταστάσεις. Μπορεί να είχε μια κακή μέρα ή να έναν μικρό καβγά με ένα φίλο. Υπάρχουν βέβαια και οι πιο σπάνιες, βαριά φορτισμένες συναισθηματικά εμπειρίες, όπως μια σοβαρή ασθένεια, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ένας χωρισμός ή μια απόρριψη. Κι όμως, κάποιοι από εμάς τείνουμε να κλαίμε περισσότερο, όταν τα πράγματα πάνε καλά, παρά όταν καταρρέουν. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Χαρούμενα δάκρυα
Το κλάμα δεν αφορά μόνο στις θλιβερές στιγμές. Φαίνεται να είναι και μια φυσική αντίδραση σε ισχυρά θετικά συναισθήματα. Πολλοί έχουμε δει αθλητές να κλαίνε από χαρά στο βάθρο ή ανθρώπους να συγκινούνται σε γάμους, επανενώσεις ή ακούγοντας ένα όμορφο τραγούδι.
Σε μια παγκόσμια έρευνα με πάνω από 4.200 άτομα από 30 χώρες, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Social and Clinical Psychology, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σχεδόν το 16% όλων των επεισοδίων κλάματος συνδεόταν με χαρούμενα γεγονότα.
Ο Δαρβίνος είχε επισημάνει τη μεγάλη δύναμη αυτού που αποκαλούσε «τρυφερά συναισθήματα» να προκαλεί δάκρυα, όπως η χαρά, η στοργή και ιδιαίτερα η συμπόνια. Για παράδειγμα, περιέγραφε πώς ένα παιδί μπορεί να κλάψει, όταν η μητέρα του δείχνει κατανόηση αφού χτυπήσει. Μοιραζόταν επίσης ιστορίες ασθενών που έκλαιγαν απλώς επειδή κάποιος τους φέρθηκε με καλοσύνη.
Το βλέπουμε και σήμερα, όπως όταν ένας φοιτητής κλαίει στην αποφοίτησή του, ευχαριστώντας την οικογένεια και τους φίλους του για τη στήριξη. Είναι μια ισχυρή στιγμή ευγνωμοσύνης και σύνδεσης.
Δάκρυα χαράς, τα 4 είδη
Μελέτη κατέταξε τα θετικά δάκρυα σε τέσσερις κατηγορίες, οι οποίες εξακολουθούν να θεωρούνται χρήσιμες από τους ειδικούς:
«Δάκρυα επίτευξης»: εκφράζουν περηφάνια για ένα εξαιρετικό κατόρθωμα ή την υπέρβαση ενός μεγάλου εμποδίου.
«Δάκρυα ομορφιάς»: μεταφέρουν δέος και θαυμασμό, ως αντίδραση στη φυσική ομορφιά (π.χ. ένα ηλιοβασίλεμα) ή σε ένα έργο τέχνης.
«Δάκρυα στοργής»: συνδέονται με απρόσμενη καλοσύνη ή αλτρουισμό ή με έντονη αγάπη, όπως σε μια γαμήλια τελετή.
«Δάκρυα διασκέδασης»: εμφανίζονται όταν κάτι είναι εξαιρετικά αστείο και συνοδεύονται από ευχαρίστηση, ελαφρότητα και την τάση να γελάμε ή να χαχανίζουμε μαζί με το κλάμα.
Η σχέση ανάμεσα στο κλάμα και το γέλιο είναι πολύπλοκη. Και τα δύο ρυθμίζονται από τα ίδια συναισθηματικά κέντρα του εγκεφάλου και μπορούν να συνυπάρξουν όταν τα συναισθήματα γίνονται τόσο έντονα, που δεν εκφράζονται από μία μόνο συμπεριφορά.
Τι κρύβεται από πίσω;
Υπάρχει και μια εναλλακτική εξήγηση για τα «θετικά» δάκρυα. Δεν κλαίμε επειδή ξαναβλέπουμε ένα αγαπημένο πρόσωπο, αλλά επειδή μας έλειψε βαθιά. Πολλοί άνθρωποι κλαίνε από ανακούφιση. Αυτό το είδος κλάματος εμφανίζεται όταν μια παρατεταμένη περίοδος αγώνα, πόνου ή αβεβαιότητας φτάνει στο τέλος της και επιτρέπουμε στον εαυτό μας να εκφράσει όσα συγκρατούσε.
Τα δάκρυα δεν αφορούν, δηλαδή, στο χαρούμενο γεγονός καθαυτό, αλλά στις δυσκολίες που προηγήθηκαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένα ζευγάρι που προσπαθεί επί χρόνια να αποκτήσει παιδί. Μπορεί να έχει βιώσει αποβολές, αποτυχημένες θεραπείες γονιμότητας και έντονο συναισθηματικό στρες. Όταν τελικά κρατούν το νεογέννητό τους, τα δάκρυα ίσως να λειτουργούν και ως εκτόνωση όλης αυτής της συσσωρευμένης έντασης και του πόνου. Είναι η στιγμή που η προσπάθειά τους αναγνωρίζεται και ένα δύσκολο κεφάλαιο κλείνει.
Τελικά, υπάρχουν δάκρυα χαράς;
Μερικές φορές, αλλά όχι συχνά. Ίσως το πιο ισχυρό παράδειγμα καθαρά χαρούμενου κλάματος είναι τα «δάκρυα ομορφιάς», όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα θαύματα της φύσης ή με ένα έργο τέχνης ή μουσικής που προκαλεί δέος. Εκείνες τις στιγμές, συγκινούμαστε από καθαρή αγαλλίαση και οι μικρές σταγόνες στα μάγουλά μας αποτελούν απόδειξη αυτής της έκστασης.
* Πηγή: Vita
