Υπάρχουν δύο Ελλάδες. Η μία υπάρχει στις ομιλίες του Κυριάκου Μητσοτάκη, στα κυβερνητικά βίντεο, στις πληρωμένες αναρτήσεις και στα δελτία Τύπου των υπουργείων. Είναι μια Ελλάδα που «αναπτύσσεται», «εκσυγχρονίζεται», «προοδεύει» και αποτελεί περίπου παράδειγμα για ολόκληρη την Ευρώπη.
Και υπάρχει η πραγματική Ελλάδα. Αυτή που περιγράφουν οι αριθμοί της Eurostat, αλλά κυρίως αυτή που ζουν καθημερινά οι πολίτες: στο σούπερ μάρκετ, στο ενοίκιο, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο νοσοκομείο, στο φαρμακείο και στο τέλος κάθε μήνα.
Στην πραγματική Ελλάδα, σχεδόν εννέα στους δέκα πολίτες δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Το 27,5% βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ για τα παιδιά το ποσοστό πλησιάζει το 30%. Το πραγματικό διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα παραμένει 22,3% χαμηλότερο από το 2010, την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί κατά 25,4%.
Το 26,4% των πολιτών δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τη στέγαση. Το 18,1% αδυνατεί να κρατήσει επαρκώς ζεστό το σπίτι του. Το 14,9% βρίσκεται σε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση. Και το 67,2% θεωρεί τον εαυτό του φτωχό.
Δεν πρόκειται για «μιζέρια», ούτε για αντιπολιτευτική κατασκευή. Είναι η καθημερινότητα μιας χώρας στην οποία η οικονομία μπορεί να βελτιώνει ορισμένους αριθμούς της, χωρίς όμως να βελτιώνει τη ζωή των ανθρώπων της. Μια ανάπτυξη που δεν φτάνει στην κοινωνία δεν είναι ευημερία. Είναι απλώς μια καλή μακροοικονομική βιτρίνα.
Και πίσω από τη βιτρίνα υπάρχει μια χώρα όπου το 11,5% των πολιτών δηλώνει ότι δεν μπόρεσε να κάνει αναγκαία ιατρική εξέταση. Όλες οι ελληνικές περιφέρειες καταγράφουν χειρότερες επιδόσεις στις ανικανοποίητες ανάγκες υγείας από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Αυτή είναι ίσως η πιο σκληρή απόδειξη της πραγματικότητας: άνθρωποι χρειάζονται γιατρό και δεν μπορούν να φτάσουν σε αυτόν λόγω κόστους, απόστασης ή αναμονής.
Την ίδια στιγμή, στον χώρο της ιδιωτικής υγείας αναπτύσσεται επί χρόνια ένα θολό και συχνά ανεξέλεγκτο πεδίο «θεραπειών», σκευασμάτων, υποσχέσεων μακροζωίας και ιατρικών πράξεων αμφίβολης ασφάλειας. Το κράτος δεν εμφανίζεται εκεί όπου πρέπει να ελέγξει, να πιστοποιήσει και να προστατεύσει τον ασθενή. Εμφανίζεται συνήθως μετά την τραγωδία, για να εξαγγείλει νέα μέτρα και ψηφιακά εργαλεία.
Αυτή είναι η μεγάλη πολιτική επιλογή της κυβέρνησης: λιγότερος ουσιαστικός έλεγχος, περισσότερη «αγορά» και, όταν κάτι πάει στραβά, επίκληση της ατομικής ευθύνης. Αν ο πολίτης εξαπατήθηκε, «έπρεπε να προσέχει». Αν δεν μπορεί να πληρώσει το ρεύμα, «έπρεπε να κάνει οικονομία». Αν δεν βρίσκει σπίτι, «έτσι λειτουργεί η αγορά». Αν δεν φτάνει ο μισθός, παρουσιάζεται ένας μέσος όρος για να αποδειχθεί ότι περίπου ο πολίτης κάνει λάθος που δεν του φτάνουν τα χρήματα.
Το ίδιο μοντέλο επεκτείνεται παντού. Στην Υγεία, στην Παιδεία, στην ενέργεια, στη στέγαση, ακόμη και στις βασικές λειτουργίες του κράτους. Οι δημόσιες δομές απαξιώνονται και στη θέση τους ανοίγεται χώρος για κάθε είδους ιδιωτική δραστηριότητα, συχνά χωρίς τους αναγκαίους ελέγχους. Δεν επιβραβεύεται η υγιής επιχειρηματικότητα και ο πραγματικός ανταγωνισμός. Επιβραβεύονται οι γνωριμίες, η πρόσβαση στην εξουσία, η επικοινωνιακή κάλυψη και, πολλές φορές, η αρπαχτή.
Και γύρω από όλα αυτά συσσωρεύεται μια ατελείωτη πολιτική φθορά: Τέμπη, υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ, απευθείας αναθέσεις, ακρίβεια, αισχροκέρδεια, κρίση στέγης, υποβάθμιση του ΕΣΥ, δυσκολία των νέων να φύγουν από το πατρικό σπίτι, μισθοί που τελειώνουν πριν από τον μήνα. Για κάθε υπόθεση υπάρχει μια δικαιολογία, ένας συμψηφισμός, ένας «διαχρονικός παθογενής μηχανισμός» και τελικά κανένας πραγματικά υπεύθυνος.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την εικόνα, η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να εμφανίζεται πρώτη στις δημοσκοπήσεις. Οι πρόσφατες μετρήσεις την τοποθετούν περίπου από 29% έως 31% στην αναγωγή ή στην εκτίμηση αποτελέσματος, ενώ μέτρηση της Interview κατέγραψε 26,3% στην πρόθεση ψήφου. Δεν πρόκειται για κοινωνική παντοδυναμία. Πρόκειται για μια συμπαγή εκλογική μειοψηφία που παραμένει πρώτη απέναντι σε μια κατακερματισμένη και συχνά κατώτερη των περιστάσεων αντιπολίτευση.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη παγίδα.
Η κυβέρνηση δεν χρειάζεται να πείσει την πλειοψηφία ότι ζει καλά. Της αρκεί να κρατήσει ενωμένο τον δικό της κόσμο, τους βολεμένους, τους εξαρτημένους, όσους προσδοκούν έναν διορισμό, μια ανάθεση, μια εξυπηρέτηση ή απλώς φοβούνται οποιαδήποτε αλλαγή. Και ταυτόχρονα να πείσει όλους τους υπόλοιπους ότι «όλοι ίδιοι είναι», ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική» και ότι δεν έχει κανένα νόημα να πάνε να ψηφίσουν.
Έτσι κυβερνά τελικά μια μειοψηφία: όχι μόνο επειδή διαθέτει περισσότερες ψήφους από κάθε αντίπαλό της, αλλά επειδή απέναντί της βρίσκει απογοήτευση, διάσπαση, παραίτηση και αποχή.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι τι γράφουν οι κομματικοί στρατοί στα social media. Δεν είναι πόσα χειροκροτήματα θα πάρει μια ανάρτηση, πόσες καρδούλες θα συγκεντρώσει ένα βίντεο ή πόσοι θα βρίζονται καθημερινά μέσα από ψεύτικους λογαριασμούς. Τα κοινωνικά δίκτυα δημιουργούν εντυπώσεις, όχι κυβερνήσεις. Οι κυβερνήσεις εκλέγονται στην κάλπη.
Εκεί θα κριθεί εάν θα αποφασίσει η μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που πιέζεται, φοβάται και φτωχαίνει ή αν θα επιλέξουν ξανά για όλους οι λίγοι, οργανωμένοι και βολεμένοι.
Γιατί, όταν ο πολίτης απέχει, δεν απορρίπτει το σύστημα. Του παραδίδει την ψήφο του χωρίς καν να τη ρίξει.
Και τότε, την επόμενη ημέρα, αυτοί που δεν πήγαν στην κάλπη θα ξαναγράψουν στα social media πόσο αγανακτισμένοι είναι, ενώ εκείνοι που πήγαν οργανωμένα θα έχουν ήδη αποφασίσει ποιος θα κυβερνά. Το πραγματικό ερώτημα είναι απλό:
Θα πάει επιτέλους ο Έλληνας να ψηφίσει για τη ζωή που πραγματικά ζει ή θα αφήσει ξανά τους λίγους βολεμένους να επιλέξουν τον Μητσοτάκη και τους υπόλοιπους να κρίνουν το αποτέλεσμα από τον καναπέ και τα social media;
ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ
