TOPOSOPHY: Όσα χρειάζεται ένας ιστορικός τόπος για να μετατρέψει την κληρονομιά του, σε βιώσιμη ανάπτυξη
Tης Βιργινίας Μάρκου
Ο Μαραθώνας δεν χρειάζεται να συστηθεί στον κόσμο. Το όνομά του, είναι ήδη παγκόσμιο. Η Μάχη του Μαραθώνα, ο Μαραθώνιος Δρόμος, η αρχαία ιστορία και το μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό του απόθεμα συνθέτουν ένα κεφάλαιο αναγνωρισιμότητας που ελάχιστοι τόποι διαθέτουν.
Κι όμως, το μεγάλο ζητούμενο παραμένει: πώς αυτό το κεφάλαιο μπορεί να μετατραπεί σε έναν σύγχρονο, ζωντανό και οικονομικά βιώσιμο προορισμό;
Με αυτό το ερώτημα απευθυνθήκαμε στην TOPOSOPHY, έναν διεθνή Οργανισμό με εξειδίκευση στην ανάπτυξη, διαχείριση και προβολή προορισμών. Όχι για να ζητήσουμε μια έτοιμη «συνταγή» για τον Μαραθώνα, αλλά για να ανοίξουμε μια ουσιαστική συζήτηση για το τι απαιτεί σήμερα η ανάπτυξη ενός τόπου, με τόσο ισχυρό ιστορικό και συμβολικό κεφάλαιο.
Η απάντηση είναι σαφής: η προβολή από μόνη της δεν αρκεί. Προηγούνται: η κατανόηση του τόπου, η διαμόρφωση κοινού οράματος, η δημιουργία εμπειριών και προϊόντων, η συμμετοχή κατοίκων και επιχειρήσεων και, κυρίως, ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης με πόρους, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους.
Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν φιλοδοξεί να δώσει έτοιμο αναπτυξιακό σχέδιο. Φιλοδοξεί όμως να θέσει το σωστό ερώτημα: τι Μαραθώνα θέλουμε για το αύριο και τι πρέπει να αλλάξει σήμερα για να τον αποκτήσουμε;
«Η προβολή δεν μπορεί να δημιουργήσει από μόνη της, την εμπειρία ενός προορισμού. Πρέπει πρώτα να δημιουργηθεί ο ίδιος ο προορισμός»
Συνέντευξη στη Βιργινία Μάρκου
Ποια είναι τα βασικά στάδια για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής Destination Development, Management & Marketing;
Μια ολοκληρωμένη στρατηγική ξεκινά από την κατανόηση του ίδιου του τόπου. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι τον επισκέπτονται, τι εμπειρία αποκομίζουν, ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και οι δυνατότητές του, αλλά και πώς αντιλαμβάνονται την τουριστική ανάπτυξη οι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις. Πάνω σε αυτή τη γνώση μπορεί να διαμορφωθεί ένα κοινό όραμα για το πώς θέλει να εξελιχθεί ο προορισμός και ποια θέση μπορεί ρεαλιστικά να διεκδικήσει. Στη συνέχεια προσδιορίζονται οι εμπειρίες και τα προϊόντα που μπορούν να στηρίξουν αυτή την κατεύθυνση και καταρτίζεται ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, με αρμοδιότητες, πόρους, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει ένας μηχανισμός που θα συντονίζει την εφαρμογή και θα παρακολουθεί την πρόοδο της στρατηγικής. Η προβολή είναι ασφαλώς σημαντική, αλλά έρχεται να επικοινωνήσει μια πραγματική εμπειρία προορισμού. Δεν μπορεί να τη δημιουργήσει από μόνη της.
Ποιος είναι ο ρόλος των κατοίκων, των επιχειρήσεων και των τοπικών φορέων στην ανάπτυξη και διαχείριση ενός προορισμού;
Ένας προορισμός δεν είναι μόνο τα αξιοθέατά του. Είναι το σύνολο της εμπειρίας που δημιουργούν ο τόπος και οι άνθρωποί του. Οι επιχειρήσεις συμβάλλουν καθοριστικά στο πώς οι τοπικοί πόροι και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου μεταφράζονται σε υπηρεσίες και εμπειρίες για τον επισκέπτη, ενώ οι κάτοικοι επηρεάζουν τόσο την ποιότητα και την αυθεντικότητα αυτής της εμπειρίας όσο και την κοινωνική αποδοχή της τουριστικής ανάπτυξης. Παράλληλα, ο Δήμος, οι πολιτιστικοί οργανισμοί και οι υπόλοιποι τοπικοί φορείς έχουν σημαντικό ρόλο στις υποδομές, στην προστασία των πόρων και στον συντονισμό των διαφορετικών πρωτοβουλιών.
Για τον λόγο αυτό, η συμμετοχή τους χρειάζεται από την αρχή της διαδικασίας και όχι όταν μια στρατηγική έχει ήδη σχεδιαστεί. Η επιτυχία εξαρτάται τελικά από το κατά πόσο όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να συνεργάζονται σταθερά, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην υλοποίηση και τη διαχείριση του προορισμού.
Τι μπορούμε να μάθουμε από διεθνή παραδείγματα τόπων που αξιοποίησαν ισχυρό ιστορικό ή πολιτιστικό κεφάλαιο με όρους βιώσιμης ανάπτυξης;
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι ένα ισχυρό ιστορικό όνομα μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη αφετηρία, αρκεί να συνδεθεί με μια ολοκληρωμένη εμπειρία του τόπου. Στο Βατερλό, για παράδειγμα, το πεδίο μιας μάχης που άλλαξε την ευρωπαϊκή ιστορία συνδέει σήμερα διαφορετικούς ιστορικούς χώρους, μουσεία και διαδρομές, δίνοντας στον επισκέπτη λόγους να εξερευνήσει περισσότερο την περιοχή. Στο Gettysburg, αντίστοιχα, το πεδίο μιας καθοριστικής μάχης του Αμερικανικού Εμφυλίου συνδέεται με μουσεία, προγράμματα ζωντανής ιστορίας, εκδηλώσεις και την ίδια την πόλη, διευρύνοντας την εμπειρία πέρα από το ίδιο το ιστορικό μνημείο.
Μέσα από τη δική μας δουλειά έχουμε συναντήσει την ίδια αρχή σε πολύ διαφορετικούς Ευρωπαϊκούς προορισμούς με ισχυρό ιστορικό ή πολιτιστικό κεφάλαιο. Στη Μπριζ, για παράδειγμα, η πρόκληση δεν ήταν να γίνει γνωστότερη μια ήδη εξαιρετικά αναγνωρίσιμη ιστορική πόλη, αλλά να διευρυνθεί η εμπειρία πέρα από τα πιο δημοφιλή σημεία της, να διαχυθούν καλύτερα οι επισκέπτες και τα οφέλη σε περισσότερες περιοχές και να ενισχυθεί η σχέση του τουρισμού με την καθημερινή ζωή των κατοίκων.
Στο Εδιμβούργο, η αξιοποίηση της ιστορικής πόλης και των φεστιβάλ ως διεθνών πόλων έλξης συνοδεύεται από την ανάγκη διαχείρισης της εποχικότητας, των πιέσεων στις υποδομές και της ισορροπίας ανάμεσα στη ζωή των κατοίκων και τη διεθνή επισκεψιμότητα.
Στην Αθήνα, αντίστοιχα, ένα από τα βασικά ζητήματα ήταν διαχρονικά πώς η παγκόσμια αναγνωρισιμότητα της αρχαίας κληρονομιάς μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για να ανακαλύψει ο επισκέπτης τη σύγχρονη πόλη, τις γειτονιές, τη γαστρονομία, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους της.
Για έναν τόπο με τα χαρακτηριστικά του Μαραθώνα, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψει κάποιο από αυτά τα παραδείγματα, αλλά να αξιοποιήσει τη διεθνή αναγνωρισιμότητά του ως αφετηρία για μια ολοκληρωμένη εμπειρία που συνδέει την ιστορία με τον σημερινό τόπο, την τοπική κοινωνία και την οικονομία του.
Πανταζής Πάστρας – Senior Research Analyst
Εφημερίδα POLIS
