Ο Μανώλης Χριστοδουλάκης ανήκει στη γενιά των πολιτικών που ενηλικιώθηκαν μέσα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και της αμφισβήτησης του πολιτικού συστήματος. Ηλεκτρολόγος μηχανικός και μηχανικός υπολογιστών, με ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο και διεθνείς σπουδές, εντάχθηκε νωρίς στο ΠΑΣΟΚ και ανέλαβε κομματικές ευθύνες σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους για την παράταξη.
Ως Γραμματέας του κόμματος βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας ανασυγκρότησης του χώρου, ενώ σήμερα εκπροσωπεί ως βουλευτής την Ανατολική Αττική — μια από τις πιο δυναμικά αναπτυσσόμενες περιοχές της χώρας, που όμως εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε βασικές υποδομές και συγκοινωνίες.
Στη συνέντευξη που έδωσε στον Βασίλη Σπαντούρο για την εφημερίδα POLIS, μιλά για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ και τον ρόλο της νέας γενιάς στελεχών, για το επόμενο συνέδριο του κόμματος, για τις ανάγκες της Ανατολικής Αττικής αλλά και για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην ευρύτερη περιοχή.
Ανήκετε σε μια γενιά που γνώρισε το ΠΑΣΟΚ περισσότερο μέσα από τις μεταβολές και τις κρίσεις του παρά από τις θριαμβευτικές του στιγμές. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε πολιτικά σε αυτή την παράταξη;
Ανήκω σε μια γενιά που πράγματι δεν γνώρισε τις μεγάλες εκλογικές νίκες του ΠΑΣΟΚ ούτε την περίοδο της πολιτικής του κυριαρχίας. Μεγάλωσα όμως σε μια Ελλάδα που είχε ήδη διαμορφωθεί βαθιά από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης: το Εθνικό Σύστημα Υγείας, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, τη διεύρυνση των δικαιωμάτων και των ευκαιριών για ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Αυτές οι κατακτήσεις δεν ήταν αυτονόητες· ήταν αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, κοινωνικών αγώνων, διαλόγου και ιστορικών αποφάσεων με γνώμονα συγκεκριμένες αξίες και πολιτικές προτεραιότητες.
Κι όμως, η πολιτική ενηλικίωση της δικής μου γενιάς συνέπεσε με μια περίοδο όπου πολλές από αυτές τις σταθερές αμφισβητήθηκαν. Αυτό λοιπόν που με οδήγησε πολιτικά στο ΠΑΣΟΚ και τη Δημοκρατική Παράταξη είναι δύο πράγματα. Πρώτα απ’ όλα, η πίστη μου στις δημοκρατικές και προοδευτικές αξίες. Αυτές είναι που μας κάνουν πραγματικά προοδευτικούς — όχι οι ταμπέλες ή τα σημαιάκια. Είναι η στάση μας απέναντι στα μεγάλα ιστορικά διλήμματα της χώρας, από την εποχή του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Ανδρέα Παπανδρέου μέχρι τη μεγάλη κρίση της χρεοκοπίας του 2009. Διλήμματα στα οποία η δημοκρατική παράταξη, παρά τις δυσκολίες και τα λάθη της, στάθηκε διαχρονικά στη σωστή πλευρά της ιστορίας.
Και κάτι ακόμα. Κάτι που με οδήγησε —και συνεχίζει να με οδηγεί— στις πολιτικές επιλογές μου είναι η πεποίθηση ότι η προοδευτική πολιτική μπορεί να αλλάζει πραγματικά τη ζωή των ανθρώπων προς το καλύτερο. Σήμερα, σε μια εποχή νέων ανισοτήτων και αβεβαιότητας, αυτή η ανάγκη είναι ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ.
Το ΠΑΣΟΚ άλλαξε τη χώρα, αλλά στη συνέχεια βρέθηκε σε βαθιά εκλογική και πολιτική υποχώρηση. Σήμερα, μετά από χρόνια προσπαθειών ανασύνταξης, γιατί δεν έχει ακόμη ανακτήσει τη δυναμική που πολλοί προέβλεπαν; Μήπως κάτι δεν γίνεται σωστά στη στρατηγική ή στο πολιτικό αφήγημα;
Είναι αλήθεια ότι το ΠΑΣΟΚ άλλαξε τη χώρα, αλλά βρέθηκε στη συνέχεια αντιμέτωπο με μια ιστορική κρίση αναλαμβάνοντας ένα βάρος μεγαλύτερο από αυτό που το αναλογούσε όταν άλλοι έσκιζαν μνημόνια στο Ζάππειο ή στην Ομόνοια ως αντιπολίτευση μόνο και μόνο για να τα ξανακολλήσουν στη συνέχεια ως κυβέρνηση. Έτσι, το βάρος της οικονομικής κρίσης και η συνακόλουθη παράτασή της από τέτοιες πολιτικές συμπεριφορές δεν διαμόρφωσαν μόνο μια πολιτική δοκιμασία για το χώρο μας, ως χώρο ευθύνης ιστορικών αποφάσεων. Δοκίμασαν πρώτα από όλα τους ίδιους τους πολίτες και την εμπιστοσύνη τους στους πολιτικούς θεσμούς. Εμπιστοσύνη που συνεχίζει να δοκιμάζεται με τις επιλογές της ΝΔ, το καθεστώς ατιμωρησίας πολιτικών προσώπων, τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τον ευτελισμό της κοινοβουλευτικής διαδικασίας. Στο ΠΑΣΟΚ έχουμε κάνει σημαντικά βήματα ανασύνταξης, όμως η πλήρης ανάκτηση της δυναμικής του δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία. Χρειάζεται χρόνο, πολιτική αξιοπιστία και ένα πειστικό σχέδιο για το μέλλον. Η κοινωνία δεν ζητά μόνο μια αντιπολιτευτική φωνή απέναντι στην κυβέρνηση της NΔ αλλά μια ολοκληρωμένη πρόταση για μια πιο δίκαιη ανάπτυξη, ισχυρούς θεσμούς και πραγματική κοινωνική κινητικότητα και ένα νέο ήθος στη δημόσια ζωή. Ένα ήθος που οφείλουμε να αποδείξουμε πως διαθέτουμε.
Και να το θέσω ακόμη πιο ευθέως: μήπως κάποια στιγμή έπρεπε να «μηδενίσει το κοντέρ»; Να ξαναγεννηθεί με άλλους όρους, άλλη οργανωτική δομή, διαφορετική πολιτική γλώσσα; Είστε διατεθειμένοι, ως νεότερη γενιά, να συγκρουστείτε με παγιωμένες αντιλήψεις για να συμβεί αυτό;
Η δική μου άποψη είναι ότι οι πολιτικές παρατάξεις δεν προχωρούν με λήθη αλλά με ανανέωση. Η ιστορία και η ταυτότητα μιας παράταξης είναι δύναμη, όχι βάρος. Αυτό που χρειάζεται δεν είναι να διαγραφεί η διαδρομή, αλλά να επαναπροσδιοριστεί το πολιτικό της νόημα για τις νέες γενιές. Να κερδίσουμε πίσω το λεξιλόγιο της προόδου, να μην μείνουμε απλώς στην αναπαραγωγή των συνθημάτων και των μηνυμάτων άλλων εποχών αλλά με όπλο τις αξίες και τον πολιτικό ριζοσπαστισμό του ΠΑΣΟΚ να μιλήσουμε για τις ανάγκες του σήμερα και του αύριο, χωρίς τον φόβο μη γίνουμε δυσάρεστοι, μην ενοχλήσουμε. Αυτό σημαίνει για μένα ανανέωση, σύγκρουση με κατεστημένες αντιλήψεις. Δεν είναι απλώς θέμα ηλικίας, είναι θέμα ιδεών, πρακτικών και πολιτικού θάρρους.
Το επόμενο Συνέδριο τι πρέπει να σηματοδοτήσει; Μια διαδικασία εσωτερικής επιβεβαίωσης ή μια ουσιαστική πολιτική τομή;
Το επόμενο συνέδριο του Δημοκρατικού μας Κινήματος πρέπει να είναι αυτό που ήταν κάθε συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός για την χώρα κι όχι μια διαδικασία επιβεβαίωσης εσωκομματικών μηχανισμών. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε ένα συνέδριο βαθιά πολιτικό και προγραμματικό, που θα μιλήσει για το πώς θα αντιμετωπίσουμε τις ανισότητες της νέας εποχής: από τη στέγαση και την εργασία μέχρι την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ένα συνέδριο ανοικτό και συμμετοχικό που θα επιβεβαιώσει τη σχέση εμπιστοσύνης μας με τους πολίτες και θα μιλήσει για το μέλλον της Πατρίδας μας. Όχι απλά για την εσωτερική λειτουργία ενός κόμματος.
Ως βουλευτής Ανατολικής Αττικής εκπροσωπείτε μια περιοχή που αναπτύχθηκε ραγδαία — νέες κατοικίες, πληθυσμιακή αύξηση, οικονομική δραστηριότητα — αλλά χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση υποδομών. Πώς εξηγείτε ότι παραμένει δύσκολα προσβάσιμη, με ανεπαρκείς συγκοινωνίες και ελλείψεις σε βασικούς οδικούς άξονες;
Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα της Ανατολικής Αττικής είναι η έλλειψη ουσιαστικής διασυνδεσιμότητας τόσο μεταξύ των επιμέρους περιοχών της όσο και με τον ευρύτερο αστικό ιστό της Αθήνας. Οι συγκοινωνίες παραμένουν ανεπαρκείς, οι βασικοί οδικοί άξονες δεν έχουν ολοκληρωθεί και πολλές περιοχές εξακολουθούν να λειτουργούν ουσιαστικά απομονωμένες. Αυτό δεν είναι κάτι που επηρεάζει μόνο την καθημερινότητα των πολιτών, την ποιότητα ζωής όπως τον χρόνο μετακίνησης προς την εργασία αλλά ακόμη και την ίδια τη ζωή στην περίπτωση άμεσης πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας. Η κατάσταση αυτή δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα της διαχρονικής απουσίας ενός ολοκληρωμένου χωροταξικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού για την περιοχή. Για πολλά χρόνια η Ανατολική Αττική αντιμετωπίστηκε από το κεντρικό κράτος ως μια «πίσω αυλή» του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας. Αυτή την αντίληψη οφείλουμε να την ανατρέψουμε.
Δεν έχετε την αίσθηση ότι στην Ανατολική Αττική η ανάπτυξη προηγήθηκε του κράτους; Ποιο είναι το συγκεκριμένο σχέδιό σας για σύγχρονες μεταφορικές συνδέσεις και ουσιαστική ισόρροπη ανάπτυξη;
Πράγματί στην Ανατολική Αττική η ανάπτυξη προηγήθηκε του κράτους. Η οικιστική επέκταση και η πληθυσμιακή αύξηση έγιναν χωρίς έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό υποδομών και μεταφορών. Αυτό είναι που εξηγεί γιατί η καθημερινότητα των πολιτών εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το αυτοκίνητο.. Γι’ αυτό και προσωπικά, έχω επανειλημμένα θέσει στο ελληνικό Κοινοβούλιο το ζήτημα της ουσιαστικής διασύνδεσης της Ανατολικής Αττικής. Πρώτον, με την επέκταση των μέσων σταθερής τροχιάς, ιδιαίτερα του προαστιακού και του μετρό προς περιοχές με υψηλή πληθυσμιακή ανάπτυξη. Δεύτερον, με την ολοκλήρωση βασικών οδικών αξόνων και τη βελτίωση της σύνδεσης των δήμων της Ανατολικής Αττικής μεταξύ τους. Και τρίτον, με ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δημόσιων συγκοινωνιών που θα καλύπτει πραγματικά τις ανάγκες μετακίνησης των κατοίκων. Αυτή είναι και η λογική του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ: ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, σύγχρονες μεταφορικές υποδομές και σχεδιασμός που βάζει στο επίκεντρο την καθημερινότητα του πολίτη.
Με δεδομένες τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες που έχουν πλήξει την περιοχή, υπάρχει σήμερα ολοκληρωμένη στρατηγική πρόληψης και ανθεκτικότητας ή συνεχίζουμε να λειτουργούμε αποσπασματικά;
Οι φυσικές καταστροφές των τελευταίων ετών ανέδειξαν και ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα: την έλλειψη ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης. Χρειαζόμαστε ένα νέο εθνικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της Πολιτικής Προστασίας. Ένα σχέδιο που περνά πρώτα και κύρια μέσα από την ανακατανομή πόρων ώστε η αναλογία χρηματοδότησης να φτάσει στο 50% από την τρέχουσα αναλογία 20%-80% υπέρ της καταστολής σε βάρος της πρόληψης. Αυτό το σχέδιο επιβάλλει την απλή και καθαρή αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων γιατι δεν μπορεί να υπάρχουν στη χώρα μας 45 συναρμόδιοι φορείς για τη διαχείριση δασών ενώ για την καταστολή πυρκαγιών να απασχολούνται 17 συναρμόδιοι φορείς με την εμπλοκή 6 Υπουργείων. Χρειάζεται ακόμη ενεργητική πολιτική ως προς την εμπλοκή της Πυροσβεστικής με συμμετοχή της σε προληπτικές δράσεις όπως καθαρισμοί και υλοτομίες και να θέσουμε επιτέλους τις νέες τεχνολογίες στην υπηρεσία των πολιτών με την ψηφιακή χαρτογράφηση αγροτικού και δασικού δικτύου, την ενεργοποίηση και τον εκσυγχρονισμό πυροφυλακίων με χρήση αισθητήρων, drones και πληροφοριακών συστημάτων για την άμεση ανίχνευση και αντιμετώπιση των πυρκαγιών ενεργοποιώντας παράλληλα την ίδια την κοινωνία μέσα από την αξιοποίηση εθελοντικών ομάδων. Δυστυχώς όμως η κατάσταση με την παρούσα κυβέρνηση είναι άλλη. Η δική μας απάντηση όμως οφείλει να είναι ξεκάθαρη: Η Eλλαδα και η Ανατολική Αττική δεν αξίζουν άλλη στάχτη.Σχέδιο υπάρχει, μένει μόνο να μας δοθεί η ευκαιρία από τους πολίτες να το υλοποιήσουμε.
Σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, με πολεμικές συγκρούσεις στην ευρύτερη περιοχή και την Κύπρο διαρκώς στο επίκεντρο των ισορροπιών, ποια πρέπει να είναι η στρατηγική της Ελλάδας; Διαθέτουμε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ή κινούμαστε περισσότερο αντιδραστικά;
Σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ελλάδα χρειάζεται μια σταθερή στρατηγική που να συνδυάζει την ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα με ενεργητική διπλωματία. Οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή, από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, απαιτούν προσεκτικές και ψύχραιμες κινήσεις. Η υπεράσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων και η στήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας πρέπει να παραμένουν σταθερός άξονας της εξωτερικής πολιτικής, όπως και η πολιτική φυσιογνωμία της χώρας μας ως χώρα-γέφυρα, ως δίαυλος ειρήνης, συνεργασίας και υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου. Άλλωστε για εμάς ο σεβασμός στο διεθνές δίκαιο ήταν και παραμένει η βάση πάνω στην οποία οικοδομούνται η ειρήνη, η ασφάλεια και η σταθερότητα στην περιοχή μας.
Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συζήτηση και για τον χρόνο που διαθέσατε. Σας ευχόμαστε καλή δύναμη στο έργο σας και καλή επιτυχία στις πολιτικές πρωτοβουλίες που έχετε μπροστά σας.
Σας ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία και για τη δυνατότητα που μου δώσατε να εκφράσω τις απόψεις μου μέσα από τη δική σας ενημερωτική φωνή.
Εφημερίδα POLIS
