Η κατάσταση στη Θέουτα επιστρέφει στην ηρεμία, μέχρι νεωτέρας. Οι περισσότεροι από τους 60.000 μετανάστες που έφτασαν στον μικρό ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής επέστρεψαν στο Μαρόκο, ενώ ορισμένοι παραμένουν στους λόφους γύρω από την πόλη. Παράλληλα, οι ισπανικές αρχές συνεχίζουν τις έρευνες για τον εντοπισμό σορών στα νερά κοντά στο τμήμα της αστικής παραλίας της περιοχής.
Όπως μεταδίδουν τα ισπανικά ΜΜΕ, τα καταστήματα άνοιξαν ξανά και η Θέουτα γυρίζει σε μια “κανονικότητα”, την ώρα που τουλάχιστον 88 άνθρωποι έχουν εντοπιστεί ως τώρα νεκροί σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Μαδρίτης. Το Μαρόκο ανέφερε 11 θανάτους στη δική του πλευρά των συνόρων, αλλά δεν έγινε αμέσως σαφές εάν αυτοί ήταν επιπλέον εκείνων που αναφέρθηκαν από την Ισπανία.
Η μεγαλύτερη εισροή μεταναστών στην ιστορία του θύλακα πυροδότησε μια διεθνή κρίση με επίκεντρό της την Ισπανία, καθώς ορισμένοι από τους Ευρωπαίους εταίρους της επέκριναν τη Μαδρίτη για την πολιτική της για τη μετανάστευση. Αναλυτές έχουν υποστηρίξει ότι το Μαρόκο μπορεί να επέτρεψε σε μετανάστες να διασχίσουν τα σύνορα για να ασκήσει διπλωματική πίεση στην Ισπανία, η οποία πρόσφατα βελτίωσε τους δεσμούς της με την Αλγερία, τον άσπονδο εχθρό της χώρας. Το 2021 άλλωστε, περίπου 10.000 μετανάστες πέρασαν στη Θέουτα, εκμεταλλευόμενοι τη χαλάρωση των συνοριακών ελέγχων από το Μαρόκο ως τρόπο άσκησης πίεσης στην Ισπανία.
Μερικοί από εκείνους που πέρασαν στον θύλακα είπαν ότι είχαν ακούσει ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά, μια φήμη που γρήγορα ενισχύθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε ανησυχία η ΕΕ
Οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ δήλωσαν ακολούθως πως θα πραγματοποιήσουν μια έκτακτη βιντεοσύσκεψη την Τρίτη αφού 22 μέλη του μπλοκ εξέδωσαν κοινή ανοιχτή επιστολή ζητώντας επείγουσα συνάντηση για να συμφωνηθεί μια ταχεία συντονισμένη αντίδραση και να αποτραπούν περαιτέρω ανεξέλεγκτες διελεύσεις. Η Ιταλία εφάρμοσε το Σάββατο την αναστολή για ένα μήνα της συμφωνίας Σένγκεν με την Ισπανία, η οποία επιτρέπει την ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των συνόρων.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες, σε επιστολή του προς τους ηγέτες της ΕΕ, κατέκρινε την αντίδραση ορισμένων χωρών της ΕΕ. Αν και καταδίκασε τη μαζική είσοδο στη Θέουτα ως “παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας”, τόνισε ότι η μετανάστευση είναι “δημογραφικά και οικονομικά απαραίτητη για το μέλλον της Ευρώπης”, αρκεί να γίνεται “με νόμιμο και οργανωμένο τρόπο”. Ο Σάντσες ανακοίνωσε πρόσφατα μαζική αμνηστία για τη νομιμοποίηση 500.000 έως 1 εκατομμυρίου παράτυπων μεταναστών, ώστε να εργαστούν νόμιμα και να πληρώνουν φόρους.
Επίσης, ο πρωθυπουργός της χώρας απορρίπτει τη δημιουργία κέντρων κράτησης μεταναστών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους (offshore hubs), χαρακτηρίζοντάς τα αναποτελεσματικά.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επαίνεσε τον χειρισμό του θέματος από τον Πέδρο Σάντσες, λέγοντας παράλληλα ότι το επεισόδιο “υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ”. “Τόσο οι ισπανικές όσο και οι μαροκινές αρχές διαχειρίστηκαν αυτό το θέμα αποτελεσματικά και αποδοτικά, αποτρέποντας με επιτυχία την παράνομη μετακίνηση προς την ηπειρωτική Ισπανία και την Ευρώπη” έγραψε η φον ντερ Λάιεν σε επιστολή απάντησης στον Σάντσες που είδε το Euractiv. Οι ενέργειες της Ισπανίας, πρόσθεσε, ήταν κρίσιμες για να αποτραπεί η περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης και να αποφευχθεί “η τραγική και άσκοπη απώλεια ακόμη περισσότερων ζωών”.
Η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε το Μαρόκο ως “σημαντικό στρατηγικό εταίρο, ιδίως στις προσπάθειές μας για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου μεταναστών και της παράνομης μετανάστευσης”. Είπε τέλος ότι οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να ενισχύσουν τις σχέσεις με το Ραμπάτ και θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο ενίσχυσης της “οικονομικής στήριξης” προς το βασίλειο. Ωστόσο, χωρίς να κατονομάσει άμεσα το Μαρόκο, προειδοποίησε επίσης ότι η ΕΕ δεν θα δεχτεί προσπάθειες χρήσης της μετανάστευσης ως μέσο άσκησης πίεσης σε ένα κράτος – μέλος.
Η φον ντερ Λάιεν πρότεινε οι ηγέτες να πραγματοποιήσουν μια “στρατηγική συζήτηση” στην επόμενη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο.
Γερμανία: “Φανερή η αστάθεια στα σύνορα της ΕΕ”
“Η μαζική συρροή μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα από το γειτονικό Μαρόκο έκανε φανερή την αστάθεια της κατάστασης στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, δήλωσε τη Δευτέρα Γερμανός κυβερνητικός εκπρόσωπος, ο οποίος ζήτησε επίσης “να αναληφθεί δράση από την ΕΕ”.
“Αυτό δείχνει για μια ακόμα φορά πόσο ασταθής είναι η κατάσταση όταν πρόκειται για τη μετανάστευση και ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ είναι κρίσιμης σημασίας και κορυφαία προτεραιότητα”, δήλωσε ο εκπρόσωπος στη διάρκεια της τακτικής ενημέρωσης των δημοσιογράφων.
“Το επεισόδιο δείχνει ξεκάθαρα ότι κοινές ευρωπαϊκές προσπάθειες είναι απαραίτητες και ουσιώδους σημασίας για την αποτελεσματική μείωση της παράνομης μετανάστευσης”, πρόσθεσε.
Τονίζεται εδώ πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι κανένας παράτυπος μετανάστης δεν έχει μετακινηθεί από τη Θέουτα προς το ηπειρωτικό έδαφος της Ευρώπης και ούτε πρόκειται να συμβεί αυτό.
Ρεπορτάζ του Guardian από την περιοχή επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες πάντως περί εργαλειοποίησης της μεταναστευτικής κρίσης από πλευράς Μαρόκου, σε μια κίνηση που θυμίζει τη δική μας κρίση στον Έβρο σε πολύ πιο μαζικό – φυσικά – βαθμό. Ο Guardian φιλοξενεί μεταξύ άλλων τη δήλωση 44χρονου Μαροκινού πατέρα τεσσάρων παιδιών ο οποίος είχε απελαθεί από την Ισπανία όταν έληξε η άδεια διαμονής του μετά την απώλεια της δουλειάς του στο Μπιλμπάο το 2019. Όπως είπε, είδε την “ευκαιρία” να πάρει “τη ζωή του πίσω” όταν κυκλοφόρησαν φήμες στα social media πως οι μαροκινές αρχές επέτρεπαν στον κόσμο να περάσει από τη δική τους πλευρά των συνόρων.
Είπε πως έφτασε στο Τετουάν, πόλη κοντά στη Θέουτα, όπου όπως λέει “νεαροί άνδρες έτρεχαν στους δρόμους, γεμίζοντας κάθε γωνιά”. Φτάνοντας στο Φνιντέκ, την πόλη που συνορεύει με τη Θέουτα, συνειδητοποίησε όπως λέει, ότι τα συνηθισμένα μπλόκα και τα σημεία ελέγχου που εμπόδιζαν τους ανθρώπους χωρίς ευρωπαϊκά έγγραφα ακόμη και να πλησιάσουν τα σύνορα, είχαν απομακρυνθεί.
“Οι Μαροκινοί αστυνομικοί μάς φώναζαν: “Φύγετε, φύγετε, φύγετε! Τρέξτε τώρα, τρέξτε προς την Ισπανία”, είπε. “Το προηγούμενο βράδυ χτυπούσαν τον κόσμο. Αλλά εκείνο το πρωί μάς άφηναν να περάσουμε. Τίποτα δεν είχε λογική”. Παρά το πλήθος, ο Ελ Αμπάς παρατήρησε ότι η αστυνομία επέτρεπε μόνο σε Μαροκινούς να περάσουν. “Όλοι οι μετανάστες από την υποσαχάρια Αφρική απωθούνταν με τη βία”. Έφτασε στα σύνορα στις 2:45 μ.μ. την Τετάρτη. Μέχρι τις 3:00 μ.μ., μετά από ένα σύντομο κολύμπι, βρισκόταν σε ισπανικό έδαφος.
“Μέσα σε μόλις 10 λεπτά στο νερό, είδα τέσσερις ανθρώπους να επιπλέουν νεκροί στα μαροκινά ύδατα” δηλώνει. “Ο κόσμος ανέσυρε τα σώματά τους”. Άλλοι πνίγηκαν, άλλοι ποδοπατήθηκαν μέχρι θανάτου προσπαθώντας να φτάσουν στο ισπανικό έδαφος.
Τα αίτια της κρίσης και η ακροδεξιά
Η Μαδρίτη απέδωσε την πρόσφατη εισροή σε “μαφίες διακίνησης ανθρώπων” που εκμεταλλεύτηκαν απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας, το οποίο έκρινε πρόσφατα ότι όσοι εντοπίζονται στη θάλασσα προσπαθώντας να εισέλθουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια – τον έτερο ισπανικό θύλακα στις ακτές της Βόρειας Αφρικής – δεν μπορούν να επαναπροωθούνται με συνοπτικές διαδικασίες (“hot returns”). Πρακτικά αυτό σημαίνει πως όσοι καταφέρουν να φτάσουν σε αυτά τα εδάφη από θαλάσσης, θα μπορούσαν να μείνουν εκεί μέχρι να υποβάλουν αίτηση για άσυλο και να λάβουν απόφαση για αυτή – με την θετική εξέλιξη να είναι εξαιρετικά αμφίβολη.
Ωστόσο, υπάρχουν επίσης εκτιμήσεις ότι οι μαροκινές αρχές ενδέχεται να άνοιξαν τα σύνορα για να δείξουν τη δυσαρέσκειά τους για την πρόσφατη επίσκεψη του Σάντσες στην Αλγερία, η οποία υποστηρίζει τις προσπάθειες για την απελευθέρωση μιας αμφισβητούμενης περιοχής της Δυτικής Σαχάρας από τη μαροκινή κατοχή.
Όπως αναφέραμε και παραπάνω, το ’21, σε μια άλλη κρίση, το Ραμπάτ είχε χαλαρώσει τους συνοριακούς ελέγχους – επιτρέποντας σε 10.000 ανθρώπους να περάσουν στη Θέουτα μέσα σε δύο ημέρες – κατά τη διάρκεια ενός διπλωματικού επεισοδίου που πυροδοτήθηκε όταν η Μαδρίτη επέτρεψε σε έναν ηγέτη της Δυτικής Σαχάρας να νοσηλευτεί για Covid-19 στην Ισπανία.
Τα πλούσια σε ορυκτό πλούτο εδάφη, που ήταν ισπανική αποικία, διεκδικούνται μεταξύ του Μαρόκου και του “Μετώπου Πολισάριο”, το οποίο κήρυξε την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας ανακηρύσσοντας τη “Λαοκρατική Αραβική Δημοκρατία της Σαχάρας”. Το Μέτωπο αποτελείται από τους Σαχράουι, που είναι ένας ιθαγενής αραβο-βερβερικός πληθυσμός της Δυτικής Σαχάρας και υποστηρίζεται από την Αλγερία. Μια ανεξάρτητη Δυτική Σαχάρα υπό τον έλεγχο του Πολισάριο θα λειτουργούσε ως “κράτος-ανάχωμα” (buffer state) που θα εμπόδιζε τη γεωγραφική και στρατηγική επέκταση του Μαρόκου προς τα νότια.
Οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί “συναντούν” λοιπόν την ανθρωπιστική κρίση, ως συνήθως. Σύμφωνα με τον Guardian, πολλοί από τους εναπομείναντες νεοαφιχθέντες δέχονται τη φροντίδα των ντόπιων της Θέουτα, οι οποίοι κυκλοφορούν στους δρόμους μοιράζοντας μπουκάλια με νερό, σάντουιτς, κουβέρτες και ρούχα. Άλλοι σταματούν για να ρωτήσουν αν χρειάζονται βοήθεια ή αν θέλουν να καλέσουν τηλεφωνικά κάποιον συγγενή τους.
“Δεν φταίνε αυτοί οι νεαροί”, δήλωσε στο AP 44χρονος σερβιτόρος. “Αν ανοίξεις τα σύνορα, φυσικά και θα μπουν όλοι, αλλά οι νεαροί άνδρες δεν φταίνε. Οι αρχές είναι υπεύθυνες”, σημείωσε για τον κόσμο που προσπαθεί να φτάσει στην Ευρώπη για ένα καλύτερο οικονομικό μέλλον. Πράγματι, η γενική ανεργία στο Μαρόκο βρίσκεται κοντά στο 10,8%, αλλά στους νέους που επιδιώκουν να φύγουν (15-24 ετών) αγγίζει το 29% με 35%.
Παράλληλα ο 44χρονος Ισπανός που μίλησε στον Guardian εξέφρασε τη λύπη του για όσα συνέβησαν, αλλά είπε ότι όσοι παραβίασαν τα σύνορα συμπεριφέρθηκαν σχετικά καλά. “Θα μπορούσαν τα πράγματα να είναι πολύ χειρότερα”.
Τέτοιες εκδηλώσεις αλληλεγγύης απειλήθηκαν από την άφιξη ακροδεξιών πολιτικών και μιας νεοναζιστικής ομάδας που επιθυμούν να εκμεταλλευτούν την ανθρωπιστική κρίση για δικούς τους σκοπούς. Ο Σαντιάγκο Αμπασκάλ, ηγέτης του ισπανικού ακροδεξιού κόμματος Vox, επισκέφθηκε προσωπικά τη Θέουτα μιλώντας για “εισβολή” και “πράξη πολέμου”.
Πολιτικοί όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance και ο Νάιτζελ Φάρατζ (ηγέτης του Reform UK) έκαναν αναρτήσεις χρησιμοποιώντας τις εικόνες από τη Θέουτα για να πιέσουν για αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους στις δικές τους χώρες
Μέλος της συνέλευσης κατοίκων της Θέουτα δήλωσε στον Guardian πως η ένταση που προκλήθηκε από την κρίση έχει βαθύνει τους διχασμούς εντός της πόλης. Το Σαββατοκύριακο, εκατοντάδες ντόπιοι συγκεντρώθηκαν για να μπλοκάρουν μια προγραμματισμένη αντιμεταναστευτική συγκέντρωση της ακροδεξιάς, αναγκάζοντας τους διοργανωτές να την ακυρώσουν, δείχνοντας πως για την ώρα η λογική και η ψυχραιμία, έχουν επικρατήσει.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως ακόμη κι αν χιλιάδες άνθρωποι καταφέρνουν κατά καιρούς να περάσουν τα σύνορα από το Μαρόκο προς τη Θέουτα (κολυμπώντας ή πηδώντας τους φράκτες), παγιδεύονται εκεί. Η Ισπανία διατηρεί μόνιμο, αυστηρό διαβατηριακό έλεγχο στα πλοία και τα ελικόπτερα που αναχωρούν από τη Θέουτα προς τη Μαδρίτη ή την Ανδαλουσία. Χωρίς νόμιμα έγγραφα ή ειδική άδεια μεταφοράς από τις αρχές, η επιβίβαση είναι αδύνατη.
Τέλος, η αίτηση ασύλου από πολίτες του Μαρόκου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς το Μαρόκο θεωρείται από την ΕΕ “ασφαλής τρίτη χώρα”. Αυτό σημαίνει ότι τα αιτήματά τους απορρίπτονται κατά κύριο λόγο ως αβάσιμα και οι πιθανότητες χορήγησης καθεστώτος πρόσφυγα είναι εξαιρετικά περιορισμένες ανά εξεταζόμενη περίπτωση.
