Από την Ευρώπη μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες – και πλέον και στην Κίνα – η συζήτηση για την ανεργία των νέων φουντώνει. Ιδίως για εκείνους που κρατούν στα χέρια τους ένα πτυχίο πανεπιστημίου, καρπό χρόνων προσπάθειας και θυσιών, αλλά βρίσκονται αντιμέτωποι με το απόλυτο παράδοξο: καμία δουλειά, καμία προοπτική.
Η κοινή εντύπωση είναι πως η ανεργία των πτυχιούχων εκτοξεύεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Όμως, όπως εξηγεί σε πρόσφατη ανάλυσή του ο αρθρογράφος των Financial Times Τζον Μπερν-Μέρντοχ, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά — ούτε τόσο «δίκαια» όσο φαίνονται.
Δεν φεύγουν οι δουλειές — απλώς δεν ανοίγουν νέες
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η ανεργία δεν αυξάνεται επειδή χάνονται θέσεις εργασίας, αλλά επειδή σταματούν οι προσλήψεις. Οι επιχειρήσεις δεν απολύουν μαζικά· απλώς δεν προσλαμβάνουν. Και αυτό πλήττει πρωτίστως όσους προσπαθούν τώρα να μπουν στην αγορά εργασίας.
Στις ΗΠΑ, σχεδόν όλη η αύξηση της ανεργίας αφορά νέους που μόλις τελείωσαν τις σπουδές τους — όχι απαραίτητα πτυχιούχους, αλλά όλους όσοι βγήκαν τώρα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Οι 23χρονοι με πτυχίο βρίσκονται «στον πάγο», ενώ οι συνομήλικοί τους που εργάζονται ήδη από τα 18 έχουν καταφέρει να σταθούν σε μια αγορά που τότε ήταν πιο ανοιχτή.
Η πραγματική σύγκριση
Η ουσία, λέει ο Μπερν-Μέρντοχ, δεν είναι να συγκρίνουμε πτυχιούχους με μη πτυχιούχους, αλλά όσους βγαίνουν τώρα στην αγορά — το 2025. Γιατί όλοι αυτοί, ανεξάρτητα από τίτλους σπουδών, βιώνουν την ίδια ψυχρή πραγματικότητα: λίγες ευκαιρίες, πολλές προσδοκίες, μηδενική ασφάλεια.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Στις ΗΠΑ, η ανεργία των νέων πτυχιούχων αυξήθηκε κατά 1,3% από τα μέσα του 2022. Όμως για τους απόφοιτους λυκείου, η αύξηση είναι σχεδόν διπλάσια – 2,4%. Στην Ευρώπη, το μοτίβο είναι ίδιο: όσοι δεν έχουν πτυχίο πλήττονται περισσότερο, με την ανεργία τους να αυξάνεται περίπου 2,4%, έναντι 1,4% για τους πτυχιούχους.
Η ύφεση δεν κάνει διακρίσεις
Το πρόβλημα είναι γενικευμένο. Η ανεργία των νέων δεν είναι πια ταξική, είναι οριζόντια. Όσοι μπαίνουν σήμερα στην αγορά, με ή χωρίς πτυχίο, χτυπούν σε τοίχο. Κι αν υπάρχει διαφορά, είναι ότι οι λιγότερο καταρτισμένοι μένουν εκτός για μεγαλύτερο διάστημα, εγκλωβισμένοι στη μακροχρόνια ανεργία.
Η τεχνητή νοημοσύνη ή τα νέα εργασιακά μοντέλα μπορεί να κάνουν θόρυβο, αλλά τα βαθύτερα αίτια είναι πιο γήινα: επιβράδυνση μετά την πανδημία, πληθωρισμός, υψηλό κόστος παραγωγής, φορολογικά βάρη και δασμοί που αυξάνουν την αβεβαιότητα.
Μια γενιά στο περιθώριο
Αυτή η γενιά νέων — απόφοιτοι ή μη — φαίνεται πως δεν έχει την ίδια μοίρα με τις προηγούμενες. Δεν είναι ότι δεν προσπαθούν· είναι ότι το σύστημα δεν τους χωράει. Η αγορά εργασίας έχει γίνει ένα κλειστό κλαμπ που δέχεται ελάχιστους και αφήνει χιλιάδες «έξω απ’ την πόρτα».
Κι όσο οι κυβερνήσεις ψάχνουν εύκολες εξηγήσεις, η αλήθεια είναι μία: δεν μιλάμε απλώς για την ανεργία των νέων. Μιλάμε για μια γενιά χωρίς προοπτική, για τη γενιά χωρίς μοίρα.
ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ
