Ένα ασυνήθιστο «όπλο» επιστρατεύει η Ρωσία στο μέτωπο της Ουκρανίας, καθώς τμήμα των λειψάνων του Ντμίτρι Ντονσκόι, του μεσαιωνικού πρίγκιπα που έχει αναδειχθεί σε σύμβολο της ρωσικής στρατιωτικής ιστορίας, μεταφέρεται σε στρατιωτικές μονάδες στα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη.
Πρόκειται για τμήμα του δεξιού χεριού του Ντονσκόι, ο οποίος έμεινε στην Ιστορία για τη νίκη του στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380 και αργότερα ανακηρύχθηκε άγιος από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Όπως αναφέρει το CNN, το λείψανο εστάλη στις αρχές Σεπτεμβρίου στο μέτωπο και έκτοτε μεταφέρεται από βάση σε βάση. Το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας ανέφερε ότι ο «άγιος στρατηλάτης» θα βρίσκεται αόρατα «ώμο με ώμο» με τους Ρώσους στρατιώτες, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για το ίδιο χέρι με το οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, κρατούσε το ξίφος του στη μάχη του Κουλίκοβο.
Η κίνηση εντάσσεται στην ολοένα στενότερη σχέση ανάμεσα στο Κρεμλίνο και τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Η θρησκευτική και ιστορική σημειολογία χρησιμοποιείται συχνά για να παρουσιαστεί ο πόλεμος ως αγώνας υπεράσπισης της Ρωσίας και των παραδοσιακών αξιών της.
Ο Ντονσκόι προσφέρεται ιδιαίτερα για αυτό το αφήγημα, καθώς στη ρωσική ιστορική μνήμη παρουσιάζεται ως ηγεμόνας που υπερασπίστηκε την πατρίδα του και όχι ως κατακτητής. Ο θρησκειολόγος Σεργκέι Τσάπνιν χαρακτηρίζει αυτή τη σύνδεση παρελθόντος και παρόντος έναν «μύθο κινητοποίησης», ικανό να επηρεάσει τη συλλογική συνείδηση.
Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που λείψανα αγίων με στρατιωτικό συμβολισμό φτάνουν στις ρωσικές δυνάμεις. Νωρίτερα είχαν μεταφερθεί στο μέτωπο και λείψανα του πρίγκιπα Αλεξάντερ Νιέφσκι, ακόμη μιας εμβληματικής μορφής της ρωσικής στρατιωτικής ιστορίας.
«Ο Θεός είναι μαζί μας»
Για αρκετούς Ρώσους στρατιώτες, πάντως, η παρουσία ιερέων και θρησκευτικών συμβόλων στο μέτωπο αποτελεί πραγματική πηγή ψυχολογικής υποστήριξης. Στρατιωτικοί περιγράφουν αυτοσχέδιες εκκλησίες, προσευχές πριν από τις αποστολές και τακτικές επισκέψεις ιερέων σε μονάδες και νοσοκομεία.
«Όταν τα πράγματα πάνε καλά, δεν μιλάμε όλοι στον Θεό. Όταν πάνε άσχημα, όλοι μιλούν στον Θεό», ανέφερε πρώην Ρώσος στρατιωτικός που πολέμησε στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, επικριτές κατηγορούν τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ότι έχει συνδέσει υπερβολικά στενά τη θρησκευτική πίστη με τους στόχους του κράτους. Ο ορθόδοξος ιερέας και ιστορικός Αλεξάντερ Ζανεμόνετς χαρακτηρίζει τη χρήση των λειψάνων για «πατριωτικούς» σκοπούς εκμετάλλευση του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας.
Η σχέση αυτή έχει ενισχυθεί σημαντικά στη διάρκεια του πολέμου. Λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση της μερικής επιστράτευσης το 2022, ο Πατριάρχης Κύριλλος είχε δηλώσει ότι ο στρατιώτης που πεθαίνει εκτελώντας το στρατιωτικό του καθήκον πραγματοποιεί μια θυσία που «ξεπλένει όλες τις αμαρτίες».
Έτσι, καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, η Μόσχα δεν επιστρατεύει μόνο στρατιώτες και οπλικά συστήματα, αλλά και ιστορικά και θρησκευτικά σύμβολα, επιχειρώντας να συνδέσει τις σημερινές μάχες με μορφές και γεγονότα που κατέχουν ιδιαίτερη θέση στη ρωσική εθνική αφήγηση.
