Ένα σκοτεινό κύμα ανησυχίας διαπερνά τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς τα σημάδια μιας επικείμενης κλίμακας αντιπαράθεσης πυκνώνουν απειλητικά.
Αυτή την εβδομάδα, η Λευκορωσία -ο στενότερος στρατιωτικός σύμμαχος της Ρωσίας- πραγματοποίησε ευρείας κλίμακας ασκήσεις κοντά στον “διάδρομο του Σουβάουκι”. Πρόκειται για το στενό πέρασμα που συνδέει τις Βαλτικές Χώρες με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ, μια γεωγραφική “αχίλλειος πτέρνα” που εδώ και χρόνια αποτελεί ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της Συμμαχίας.
Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη υπήρξαν ακαριαίες. Ο Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε τους πολιτικούς αρχηγούς της χώρας σε μια απόρρητη ενημέρωση από τις μυστικές υπηρεσίες και αμέσως μετά ανακοίνωσε νέα μέτρα για την προστασία των κρίσιμων υποδομών από τις εντεινόμενες υβριδικές επιθέσεις της Ρωσίας.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ πήγε ένα βήμα παραπέρα, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία ενδέχεται να εξαπολύσει επιθέσεις με drones ή πυραύλους εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ, μεταμφιέζοντάς τες σε “ατυχήματα”.
Στη Βρετανία, η κυβέρνηση κάλεσε τους πολίτες να αρχίσουν να προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο πολέμου, αποθηκεύοντας κονσέρβες και πόσιμο νερό, με τον αρχηγό του επιτελείου άμυνας να δηλώνει ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με την “πιο επικίνδυνη” περίοδο των τελευταίων δεκαετιών.
Ρεπορτάζ του CNN αναφέρει ότι η Γερμανία προετοιμάζει τα νοσοκομεία της για μια πιθανή ρωσική επίθεση, ενώ ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε για “στιγμές καμπής” στην “υπεράσπιση της ελευθερίας και της ειρήνης στην ήπειρό μας”.
Ακόμη και η παραδοσιακά ουδέτερη Ελβετία υιοθέτησε νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας, ζητώντας μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και ικανότητα αυτοάμυνας απέναντι σε μια ενδεχόμενη ένοπλη επίθεση.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ξαφνικά πρόοδο προς τη δημιουργία μόνιμης στρατιωτικής βάσης των ΗΠΑ στην Πολωνία. Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, είχε αποστείλει τον διευθυντή της CIA σε μυστική αποστολή στη Μόσχα για να προειδοποιήσει το Κρεμλίνο να μην επιτεθεί σε νατοϊκό έδαφος.
Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, τα κράτη δείχνουν θορυβημένα από το ενδεχόμενο ο Βλαντίμιρ Πούτιν να διευρύνει σύντομα τον πόλεμό του πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας.
Η διεύρυνση του πεδίου μάχης και οι επιθέσεις στη “γκρίζα ζώνη”
Οι ΗΠΑ πήραν μια γεύση της απειλής αυτή την εβδομάδα. Ομοσπονδιακοί εισαγγελείς απήγγειλαν κατηγορίες σε πέντε άτομα που φέρονται να συνεργάζονταν με τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες σε ένα δίκτυο που σχεδίαζε επιθέσεις και δολοφονίες ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του αμερικανικού εδάφους.
Οι αρχές υποστηρίζουν επίσης ότι το δίκτυο οργάνωσε χτυπήματα εναντίον πολιτικών και στρατιωτικών υποδομών σε ευρωπαϊκές χώρες.
Οι κατηγορίες αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι εδώ και χρόνια: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, εμπρησμούς, πτήσεις drones και χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές. Μόλις τον περασμένο μήνα, η Γερμανία κατηγόρησε τη Ρωσία για επίθεση με drone σε πολιτικό αεροδρόμιο.
Η μεγάλη στρατηγική πρόκληση για το ΝΑΤΟ είναι ότι η Ρωσία μπορεί να εκτελεί τέτοιες επιχειρήσεις χωρίς να περνά εμφανώς το κατώφλι ενός συμβατικού πολέμου.
Μια πτήση drone στον εναέριο χώρο της Συμμαχίας, η παράλυση ενός αεροδρομίου, ένα σαμποτάζ ή μια δολοφονία μέσω εγκληματικών δικτύων αποτελούν ενέργειες στη λεγόμενη “γκρίζα ζώνη”, όπου η πατρότητα της επίθεσης μπορεί να αμφισβητηθεί.
Ο Πούτιν μετατρέπει την ασάφεια και την άρνηση ευθύνης σε όπλο, τεστάροντας τη συνοχή του ΝΑΤΟ, την ώρα που γνωρίζει ότι η Συμμαχία εμφανίζεται διχασμένη για το πώς -ή αν- πρέπει να απαντήσει.
Τι θα συμβεί όμως αν ο Πούτιν αποφασίσει να πατήσει ακόμα περισσότερο το γκάζι;
Το δίδαγμα της Ουκρανίας και το αμερικανικό ερωτηματικό
Ο διάδρομος του Σουβάουκι δίνει μια πρώτη απάντηση. Πρόκειται για μια συνοριακή λωρίδα 65 μιλίων ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία, που αποτελεί τη μοναδική χερσαία σύνδεση των κρατών της Βαλτικής (Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία) με την υπόλοιπη συμμαχική επικράτεια.
Για να αντέξουν μια τέτοια πιεστική συνθήκη, τα μέλη του ΝΑΤΟ χρειάζονται κοινωνίες ικανές να απορροφήσουν το κόστος μιας κρίσης χωρίς να καταρρεύσουν ή να διχαστούν.
Αυτή την εβδομάδα, η Συμμαχία δημοσιοποίησε τις αναθεωρημένες απαιτήσεις της για την εθνική ανθεκτικότητα των κρατών-μελών, καλύπτοντας τα πάντα: από τη συνέχεια της διακυβέρνησης και την επάρκεια ενέργειας, μέχρι τα τρόφιμα, το νερό, την υγειονομική περίθαλψη και τις επικοινωνίες σε περιόδους “κρίσης και σύγκρουσης”.
Τα στελέχη του ΝΑΤΟ μελετούν πλέον συστηματικά πώς οι Ουκρανοί καταφέρνουν να κρατούν λειτουργικές τις βασικές υπηρεσίες τους υπό το συνεχές σφυροκόπημα της Ρωσίας.
Το αμερικανικό μέσο αναφέρει ότι πρόκειται για μια εντυπωσιακή τροπή των πραγμάτων. Η Ουκρανία δεν λαμβάνει απλώς μαθήματα από το ΝΑΤΟ, αλλά διδάσκει το ίδιο το ΝΑΤΟ.
Με αυτόν τον τρόπο, η Συμμαχία στοχεύει στην αποτροπή όχι μόνο υποσχόμενη μια καταστροφική απάντηση, αλλά αποδεικνύοντας στον Πούτιν ότι η επιθετικότητά του δεν θα φέρει αποτέλεσμα. Η ίδια η προετοιμασία μετατρέπεται σε μέσο αποτροπής, γεγονός που εξηγεί το μπαράζ των δραματικών ειδήσεων αυτή την εβδομάδα.
Πίσω όμως από την ευρωπαϊκή βιασύνη κρύβεται και ο αμερικανικός παράγοντας. Οι ΗΠΑ βρίσκονται ταυτόχρονα αναπτυγμένες στην Ευρώπη, εμπλεκόμενες απέναντι στο Ιράν στη Μέση Ανατολή και σε τροχιά ανάσχεσης της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό. Τα αμυντικά συστήματα, οι ναυτικές δυνάμεις, οι πλατφόρμες συλλογής πληροφοριών και τα εξαντλημένα πολεμοφόδια δεν μπορούν να βρίσκονται παντού ταυτόχρονα.
Ο Τραμπ έχει κάνει πολλά για την ενίσχυση του ΝΑΤΟ, αλλά η δέσμευσή του στο άρθρο περί αμοιβαίας άμυνας παραμένει αβέβαιη. Και η Μόσχα το γνωρίζει.
Το τέλος των ευρωπαϊκών αυταπατών
Η Ρωσία παραμένει κολλημένη στο μέτωπο της Ουκρανίας. Ωστόσο, ο Πούτιν δεν χρειάζεται μια εισβολή αντίστοιχης κλίμακας για να προκαλέσει το ΝΑΤΟ.
Μπορεί να ανεβάσει σταδιακά την κλίμακα της έντασης με σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις, σχέδια δολοφονιών, επιθέσεις με drones ή πυραύλους – και στη συνέχεια μια περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση, σχεδιασμένη για να τεστάρει αν το ΝΑΤΟ εννοεί ακόμα αυτά που διακηρύσσει.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: Θα πήγαινε ο Τραμπ σε πόλεμο με τη Ρωσία για μια στενή λωρίδα γης που λέγεται διάδρομος του Σουβάουκι; Θα ήταν οι Αμερικανοί πολίτες έτοιμοι για κάτι τέτοιο;
Η απάντηση δίνεται μόνη της – και αυτή και μόνο η αμφιβολία υπονομεύει την αποτροπή.
Για τρεις δεκαετίες μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ευρώπη άφησε την εθνική της ετοιμότητα να ατροφήσει. Ο κίνδυνος ενός πολέμου φάνταζε μακρινός, οι αμυντικές δαπάνες και οι στρατολογήσεις κατέρρευσαν, ενώ η πολιτική προστασία θεωρούνταν απολίθωμα του παρελθόντος. Η δε παρουσία των ΗΠΑ θεωρούνταν δεδομένη για κάθε δύσκολη στιγμή.
Αυτή η εποχή τελείωσε.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για πόλεμο, επειδή οι ηγέτες της αντιλαμβάνονται μια αμείλικτη αλήθεια: η αποτροπή εξαρτάται από το τι πιστεύει ο Πούτιν και η απάντηση της Αμερικής σε έναν επεκτεινόμενο πόλεμο είναι πλέον αβέβαιη.
Οι ασκήσεις της Λευκορωσίας κοντά στο Σουβάουκι σήμαναν συναγερμό διότι, παρά τις δυσκολίες της Ρωσίας στην Ουκρανία, η εξίσωση της αποτροπής έχει διαβρωθεί. Ο μόνος τρόπος να αποτραπεί η διεύρυνση της σύγκρουσης είναι να πειστεί ο Πούτιν ότι μια τέτοια απόπειρα θα αποτύχει.
Και κρίνοντας από τις πυρετώδεις κινήσεις στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ο φόβος ότι ο Ρώσος πρόεδρος μπορεί να πιστεύει το ακριβώς αντίθετο, γίνεται όλο και πιο ορατός.
