Βαθιά διχασμένη ανάμεσα σε προοδευτικούς νέους και συντηρητικούς μεγαλύτερης ηλικίας εμφανίζεται η Ευρώπη, μια εικόνα πόλωσης που κυριαρχεί πλέον στον δημόσιο λόγο. Ωστόσο, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας για την περίοδο 2002 – 2023, δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνδρες και γυναίκες ακολουθούν γενικά την ίδια ιδεολογική τοποθέτηση
Πράγματι, οι πιο νέοι τοποθετούνται σταθερά πιο αριστερά από τους μεγαλύτερους σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά ο πραγματικός διαχωρισμός δεν εξαντλείται εκεί. Το φύλο αναδεικνύεται εξίσου καθοριστικός παράγοντας, ιδίως στις νεώτερες γενιές, όπου οι διαφορές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες διευρύνονται αισθητά.
Παράλληλα, φαίνεται ότι η γεωγραφία κατέχει εξίσου σημαντικό ρόλο στη δημιουργία πόλωσης ανάμεσα στους ευρωπαίους πολίτες, με τη Βόρεια, τη Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη να ακολουθούν αρκετά διαφορετικές τροχιές σε ζητήματα όπως η πολιτική τοποθέτηση, η ανησυχία για την κλιματική αλλαγή και η στάση απέναντι στη μετανάστευση.
Το τρίπτυχο της πόλωσης
Με βάση δεδομένα από την Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα, αναφέρει το The Conversation, έγινε ανάλυση των μακροπρόθεσμων τάσεων στις τρεις περιοχές της Ευρώπης μεταξύ του 2002 και του 2023, επιβεβαιώνοντας το τρίπτυχο της πόλωσης. Ανάμεσα στους ερωτηθέντες από όλες τις ομάδες χωρών που εξετάστηκαν, οι νεώτεροι τοποθετούνται σταθερά πιο αριστερά στην κλίμακα πολιτικού προσανατολισμού σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους σε ηλικία.
Ωστόσο, ενώ οι πολιτικές πεποιθήσεις των μεγαλύτερων σε ηλικία ερωτηθέντων παρέμειναν σχετικά σταθερές στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, στην Ανατολική Ευρώπη καταγράφονται μεγαλύτερες διακυμάνσεις και μια σαφέστερη στροφή προς τα δεξιά κατά τους τελευταίους κύκλους της έρευνας. Οι πιο νέοι στην Ανατολική Ευρώπη, όμως, μετατοπίζονται προς την αντίθετη κατεύθυνση, υποδηλώνοντας ένα αναδυόμενο χάσμα μεταξύ γενεών στον πολιτικό προσανατολισμό εντός της περιοχής.
Τα πρότυπα ανά φύλο στον πολιτικό προσανατολισμό ποικίλλουν επίσης σημαντικά μεταξύ των ηλικιακών ομάδων. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνδρες και γυναίκες ακολουθούν γενικά την ίδια ιδεολογική τοποθέτηση με την πάροδο του χρόνου. Ευρύτερα χάσματα μεταξύ των δύο φύλων συναντάμε, αντιθέτως, μεταξύ των πιο νέων. Πιο έντονο χάσμα παρατηρείται στη Βόρεια Ευρώπη, όπου οι νέες γυναίκες τοποθετούνται σταθερά πιο αριστερά από τους νέους άνδρες.
Με την πάροδο του χρόνου, πιο αριστερή στάση εξακολουθούν να έχουν οι νέες γυναίκες και στην Ανατολική Ευρώπη, αν και σε γενικές γραμμές φαίνεται ιδεολογικά να ευθυγραμμίζονται κάπως με τους νέους άνδρες.
Αντιθέτως, μεγαλύτερες διακυμάνσεις παρουσιάζουν οι πολιτικές απόψεις των νεαρών γυναικών, ιδίως στη Δυτική Ευρώπη. Αυτές οι μεταβολές συνέπεσαν με σημαντικά πολιτικά και οικονομικά γεγονότα, συμπεριλαμβανομένης μιας μέτριας στροφής προς τα δεξιά κατά την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 και μιας στροφής προς τα αριστερά κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 το 2020.
Τα επίπεδα ανησυχίας απέναντι στην κλιματική αλλαγή
Σε όλες τις περιοχές, τους κύκλους ερευνών και τις ηλικιακές ομάδες, οι γυναίκες εκφράζουν σταθερά μεγαλύτερη ανησυχία για την κλιματική αλλαγή σε σχέση με τους άνδρες. Το μέγεθος αυτού του χάσματος διαφέρει μεταξύ των περιοχών και ανάλογα με την ηλικία.
Μέτριες διαφορές στην ανησυχία για το κλίμα παρατηρούμε μεταξύ των γενεών, αν και τα ευρήματα δεν επιβεβαιώνουν ότι οι πιο νέοι ανησυχούν περισσότερο. Χαρακτηριστικά, στην Ανατολική και τη Δυτική Ευρώπη, οι ερωτηθέντες μεγαλύτερης ηλικίας συχνά αναφέρουν επίπεδα ανησυχίας ίσα με αυτά των νεώτερων ομάδων ή και ελαφρώς υψηλότερα.
Συνολικά, η ανησυχία για την κλιματική αλλαγή εμφανίζεται είτε σταθερή είτε σταδιακά μειούμενη στις περισσότερες δημογραφικές ομάδες. Ωστόσο, ενώ το χάσμα μεταξύ των φύλων στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες παραμένει σχετικά μικρό, είναι σημαντικά ευρύτερο μεταξύ των νεώτερων ηλικιών, ιδίως στη Βόρεια Ευρώπη.
Οι νεαρές γυναίκες στην περιοχή αυτή αποτελούν τη μόνη ομάδα για την οποία η ανησυχία για την κλιματική αλλαγή παρουσιάζει μια μέτρια ανοδική τάση με την πάροδο του χρόνου. Αυτό αντανακλά ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ νεαρών ανδρών και νεαρών γυναικών στην περιοχή αυτή. Η ανησυχία για το κλίμα μεταξύ των νεαρών ανδρών έχει μειωθεί, ενώ μεταξύ των νεαρών γυναικών έχει παραμείνει σταθερή ή έχει αυξηθεί ελαφρώς.
Η Ανατολική και Δυτική Ευρώπη παρουσιάζει μεγαλύτερη ομοιότητα στο ζήτημα αυτό, μεταξύ ομάδων ηλικίας και φύλου, με άνδρες και γυναίκες να εμφανίζουν μειωμένη ανησυχία για το κλίμα τα τελευταία χρόνια. Συνολικά, οι διαφορές καταγράφονται ασθενείς ανάμεσα στις γενεές, ωστόσο η ανησυχία διαμορφώνεται μέσω των διαφορών μεταξύ των φύλων στις νεώτερες ηλικιακές ομάδες, ιδίως στη Βόρεια Ευρώπη.
Η ανοχή προς τη μετανάστευση
Οι διάφορες πολιτικές στάσεις απέναντι στη μετανάστευση διαφέρουν περισσότερο ανά περιοχή παρά ανά φύλο και γενιά. Οι απόψεις φαίνεται να έχουν μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου πιο ουσιαστικά στην Ανατολική Ευρώπη. Η ανοχή στη μετακίνηση πληθυσμών μειώθηκε κατά την περίοδο της μεταναστευτικής κρίσης του 2015 – 2016, ενώ στη συνέχεια υπήρξε μια αξιοσημείωτη αλλά σχετικά βραχύβια αύξηση της ανοχής γύρω στο 2020.
Αυτό το κυμαινόμενο μοτίβο ενδέχεται να αντανακλά τις μεταβαλλόμενες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της πανδημίας COVID και της επακόλουθης εκτόπισης Ουκρανών μετά την έναρξη του πολέμου στη χώρα το 2022.
Οι πολιτικές στάσεις απέναντι στη μετανάστευση στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη έχουν παραμείνει συγκριτικά σταθερές – κάτι που αποτελεί έκπληξη δεδομένης της αντιμεταναστευτικής ρητορικής των μέσων ενημέρωσης και των πολιτικών σε ορισμένες χώρες αυτών των περιοχών – και γενικά γίνονται πιο θετικές με την πάροδο του χρόνου.
Οι διαφορές μεταξύ των φύλων όσον αφορά τη μετανάστευση είναι σχετικά μικρές μεταξύ των ηλικιωμένων ερωτηθέντων σε όλες τις περιοχές, με τους ηλικιωμένους άνδρες και γυναίκες να ακολουθούν ιδιαίτερα παρόμοιες τάσεις. Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των φύλων παραμένουν εμφανείς στις νεώτερες ηλικιακές ομάδες.
Οι νεαρές γυναίκες στη Βόρεια Ευρώπη εκφράζουν σταθερά σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ανοχής προς τους μετανάστες σε σύγκριση με τους άνδρες της ίδιας ηλικίας, ενισχύοντας το ευρύτερο πρότυπο ενός αυξανόμενου χάσματος μεταξύ των φύλων.
Τα δεδομένα υπογραμμίζουν εν τέλει ότι η πολιτική πόλωση στην Ευρώπη ξεπερνάει κατά πολύ το ζήτημα των διαφορετικών στάσεων ανάμεσα στις γενιές, καθώς εξίσου αλληλεπιδρούν φύλο και τόπος διαμονής – ίσως και περισσότερο.
