Οι περισσότεροι θεωρούμε το μαντίλι ένα καθαρά χρηστικό αντικείμενο, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα αξεσουάρ με μεγάλη γοητεία. Και δεν ήταν πάντα τετράγωνο. Απέκτησε αυτό το σχήμα μόνο όταν ο σύζυγος της Μαρίας Αντουανέτας, ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ (ο οποίος διέθετε μια πλούσια και επιμελώς καταγεγραμμένη συλλογή από μαντίλια), όρισε ότι όλα τα μαντίλια έπρεπε να έχουν μήκος ίσο με το πλάτος τους.
Ήταν οι ίδιοι οι κατασκευαστές που έπεισαν τον μονάρχη να καθιερώσει το τετράγωνο σχήμα του μαντιλιού, το οποίο από τότε παραμένει σχεδόν αμετάβλητο.
Ένα δημοκρατικό στοιχείο της καθημερινής ζωής
Ακόμη και οι σύγχρονες εξελίξεις στον σχεδιασμό και στους χρωματικούς συνδυασμούς δεν επιχείρησαν ποτέ να αλλάξουν ουσιαστικά τη βασική μορφή αυτού που έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα δημοκρατικό στοιχείο της καθημερινής ζωής.
Γιατί το μαντίλι δεν ήταν πάντοτε προσιτό σε όλους. Είχε αριστοκρατική καταγωγή και κάποτε έφερε ακόμη και πολιτικό συμβολισμό. Στην αρχή δεν χρησίμευε ούτε για να φυσάει κανείς τη μύτη του ούτε για να το τοποθετεί στο πέτο: ήταν διακριτικό γνώρισμα των ανατολικών πριγκίπων, που το φορούσαν στη ζώνη τους.
Ο σύζυγος της Μαρίας Αντουανέτας, ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ (ο οποίος διέθετε μια πλούσια και επιμελώς καταγεγραμμένη συλλογή από μαντίλια), όρισε ότι όλα τα μαντίλια έπρεπε να έχουν μήκος ίσο με το πλάτος τους
Μετά από ένα φτέρνισμα
Από τα πρώτα του κιόλας βήματα, λοιπόν, το μαντίλι αποτέλεσε σύμβολο της καλής κοινωνίας. Το κρατούσαν οι νέοι των ανώτερων κοινωνικών τάξεων στην αρχαία Ελλάδα, οι οποίοι επέλεγαν αν θα σκούπιζαν με αυτό το μέτωπό τους ή απλώς με τα ρούχα τους.
Οι Ρωμαίοι, πιστοί στην τάση τους να υπερβάλλουν με τις ελληνικές παραδόσεις, χρησιμοποιούσαν περισσότερα από ένα μαντίλια, το καθένα με τη δική του ονομασία, δυσκολεύοντας ήδη από την αρχαιότητα όσους μάθαιναν λατινικά.
Κανένα όμως από αυτά –αξίζει να το διευκρινίσουμε– δεν προοριζόταν για χρήση μετά από ένα φτέρνισμα.
Στη βικτωριανή εποχή, όταν οι κοινωνικοί κανόνες ήταν ιδιαίτερα αυστηροί, το μαντίλι έγινε εργαλείο διακριτικού αλλά τολμηρού φλερτ. Μια κυρία μπορούσε «κατά λάθος» να το αφήσει να πέσει κοντά σε έναν κύριο που της άρεσε
Photo: Wikimedia Commons
Αντί για τα μανίκια
Μόλις τον 15ο αιώνα, χάρη στον Έρασμο του Ρότερνταμ, διαδόθηκε η χρήση του μαντιλιού για τη μύτη, αντικαθιστώντας τη συνήθεια να σκουπίζει κανείς τη μύτη του στα μανίκια του (ευτυχώς).
Κατά την Αναγέννηση, τα μαντίλια απέκτησαν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Οι Ευρωπαίοι έμποροι εισήγαγαν από την Κίνα τα φουλάρια που φορούσαν οι αγρότισσες, και ξαφνικά αυτά τα ταπεινά υφάσματα μετατράπηκαν σε αξεσουάρ μόδας.
Στα πορτρέτα της εποχής, οι αριστοκράτες απεικονίζονται συχνά να επιδεικνύουν μαντίλια με δαντελένια τελειώματα και περίτεχνα κεντήματα.
Οι εύποροι πρόβαλλαν την κοινωνική τους θέση κρατώντας αυτά τα εκλεπτυσμένα κομμάτια υφάσματος, που εξελίχθηκαν σε σύμβολα φινέτσας και καλού γούστου
Photo: Wikimedia Commons
Status symbol
Οι εύποροι πρόβαλλαν την κοινωνική τους θέση κρατώντας αυτά τα εκλεπτυσμένα κομμάτια υφάσματος, που εξελίχθηκαν σε σύμβολα φινέτσας και καλού γούστου.
Βασιλιάδες και μέλη βασιλικών οικογενειών επέλεγαν τα πιο εξωτικά υλικά και τα πιο εντυπωσιακά σχέδια για να επιδείξουν τον πλούτο τους. Την ίδια περίοδο, στην Ιταλία, το μαντίλι καθιερώθηκε ως βασικό στοιχείο της νυφικής προίκας: η νύφη ξεχώριζε και από την πολυτέλεια και την πρωτοτυπία των μαντιλιών της.
Φλερτ με το μαντίλι
Στη βικτωριανή εποχή, όταν οι κοινωνικοί κανόνες ήταν ιδιαίτερα αυστηροί, το μαντίλι έγινε εργαλείο διακριτικού αλλά τολμηρού φλερτ. Μια κυρία μπορούσε «κατά λάθος» να το αφήσει να πέσει κοντά σε έναν κύριο που της άρεσε.
Αν εκείνος το σήκωνε και της το επέστρεφε, ιδού: μια κοινωνικά αποδεκτή αφορμή για μια ρομαντική γνωριμία. Το να ρίξει κανείς το μαντίλι του τότε ήταν, ουσιαστικά, το αντίστοιχο του σημερινού swipe στο Tinder.
Ο κινηματογράφος συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση της γοητείας του. Ο Κλαρκ Γκέιμπλ και ο Κάρι Γκραντ το μετέτρεψαν σε σύμβολο αποπλάνησης και κομψότητας
Κλαρκ Γκέιμπλ / Wikimedia Commons
Κάλεσε το υγειονομικό
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο ρόλος του μαντιλιού άρχισε να αλλάζει. Με την εξάπλωση των χάρτινων μαντιλιών μιας χρήσης, η υγειονομική του λειτουργία έχασε σταδιακά τη σημασία της.
Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε να χρησιμοποιείται ως αξεσουάρ και σύμβολο κομψότητας. Τα ανδρικά κοστούμια απέκτησαν ειδική τσέπη για το μαντίλι –την pochette– που πρόσθετε μια κομψή πινελιά στην επίσημη ενδυμασία και επέτρεπε την προσωπική έκφραση του στυλ.
Ο κινηματογράφος συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση της γοητείας του. Ο Κλαρκ Γκέιμπλ και ο Κάρι Γκραντ το μετέτρεψαν σε σύμβολο αποπλάνησης και κομψότητας.
Στην LGBTQ+ κοινότητα γεννήθηκε το Hanky Code, ένα σύστημα χρωματιστών μαντιλιών που χρησιμοποιούνταν για να επικοινωνούνται, με όχι και τόσο διακριτικό τρόπο, ταυτότητες, προτιμήσεις και επιθυμίες
Photo: Wikimedia Commons
Hanky Code και ταυτότητες
Τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 το μαντίλι μετακινήθηκε από την τσέπη στον καρπό, στη μέση και στα μαλλιά. Έχασε την αυστηρή του επισημότητα και απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο συμβολικό φορτίο.
Στην LGBTQ+ κοινότητα γεννήθηκε το Hanky Code, ένα σύστημα χρωματιστών μαντιλιών που χρησιμοποιούνταν για να επικοινωνούνται, με όχι και τόσο διακριτικό τρόπο, ταυτότητες, προτιμήσεις και επιθυμίες.
Ήταν μια μη λεκτική γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε από τις αμερικανικές underground κοινότητες για να αναγνωρίζονται, να επικοινωνούν και να βρίσκουν ο ένας τον άλλον.
Από τη δεκαετία του 1980 και μετά, οι σχεδιαστές μόδας επανερμήνευσαν το pocket square σύμφωνα με τη δική τους αισθητική, διατηρώντας το ως ένα από τα πιο διαχρονικά αξεσουάρ.
Ιδιαίτερα τα μαντίλια τσέπης συνέχισαν να αποτελούν βασικό στοιχείο τόσο του ανδρικού όσο και του γυναικείου στυλ, προσθέτοντας προσωπικότητα σε κάθε εμφάνιση.
Ένα ολόκληρο σύμπαν
Το φετινό καλοκαίρι τα μαντίλια κυριαρχούν στα κεφάλια επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά τη θέση τους ως ένα από τα πιο δημοφιλή αξεσουάρ της σεζόν.
Φοριούνται κυρίως ως μπαντάνα δεμένη τριγωνικά στο κεφάλι, δεμένα στη μέση αντί για ζώνη ή πλεγμένα στα χερούλια των τσαντών.
Από πρακτική άποψη, ναι, ακόμη και τα υφασμάτινα μαντίλια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να σκουπίσουν δάκρυα, ιδρώτα ή μια μύτη που τρέχει.
Παράλληλα, αγαπιούνται ιδιαίτερα από όσους ενδιαφέρονται για το περιβάλλον, καθώς είναι επαναχρησιμοποιούμενα και αποτελούν μια πιο οικολογική εναλλακτική λύση σε σχέση με τα χάρτινα μαντίλια μιας χρήσης.
Κομψό, διαχρονικό και «cool» από κάθε άποψη, το μαντίλι εξακολουθεί να αποδεικνύει τη διαχρονική του αξία. Άλλωστε, όπως έγραψε ο φουτουριστής Ιταλός συγγραφέας, Άλντο Παλατσέσκι: «Ακόμη και μέσα σε ένα μαντίλι μπορεί να κρύβεται ένα ολόκληρο σύμπαν -αρκεί να μπορείς να το εντοπίσεις».
*Αρχική Φωτό: Ο Mr. Bean σε μια κλασική σκηνή (1995)
