Δικαστική διπλή κρίση με πολιτικό αποτύπωμα: Όταν η Δικαιοσύνη λέει και «ναι» και «όχι» για το ίδιο γεγονός
του Σπυρίδων Μαυρολέων
Η πρόσφατη υπόθεση των τριών βουλευτών του κόμματος «Σπαρτιάτες», που είδαν τις έδρες τους να ακυρώνονται από το Εκλογοδικείο ενώ είχαν ήδη αθωωθεί από το Ποινικό Δικαστήριο, αναδεικνύει ένα σοβαρό θεσμικό ερώτημα: Πώς γίνεται για το ίδιο ακριβώς γεγονός, δύο ανώτατα δικαστικά σώματα να καταλήγουν σε εκ διαμέτρου αντίθετα συμπεράσματα;
Στις αρχές Ιουνίου, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (Εκλογοδικείο) αποφάσισε ομόφωνα να αφαιρέσει τις βουλευτικές έδρες των Βασίλη Στίγκα, Πέτρου Δημητριάδη και Αλέξανδρου Ζερβέα, κρίνοντας πως η συμμετοχή τους στις εκλογές του 2023 έγινε με παραπλάνηση του εκλογικού σώματος, καθώς το κόμμα «Σπαρτιάτες» λειτουργούσε υπό την καθοδήγηση του καταδικασμένου για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, Ηλία Κασιδιάρη. Το σκεπτικό της απόφασης στηρίχθηκε σε παραβίαση των εκλογικών κανόνων, με βάση το άρθρο 86 του εκλογικού νόμου 345/1976, που απαγορεύει τη συμμετοχή σε εκλογές πολιτικών σχηματισμών που συνδέονται με πρόσωπα που έχουν στερηθεί τα πολιτικά τους δικαιώματα.
Λίγες ημέρες πριν, όμως, το Ποινικό Δικαστήριο είχε αθωώσει τους ίδιους ανθρώπους από τις ίδιες σχεδόν κατηγορίες: ότι υποκινούνταν ή κατευθύνονταν από τον Κασιδιάρη και παραπλανούσαν τους ψηφοφόρους. Οι ποινικές κατηγορίες κατέπεσαν λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων πέραν πάσης αμφιβολίας, όπως ορίζει η ποινική δικονομία.
Αυτό που για το Ποινικό Δικαστήριο δεν τεκμηριώθηκε ως έγκλημα, για το Εκλογοδικείο κρίθηκε ως εκλογική παραπλάνηση. Η νομική εξήγηση είναι ξεκάθαρη: Τα δύο δικαστήρια υπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Το πρώτο εξετάζει ατομική ενοχή και ποινική ευθύνη. Το δεύτερο εξετάζει τη διαφάνεια και τη νομιμότητα της εκλογικής διαδικασίας. Όμως το πολιτικό ερώτημα μένει αναπάντητο: Ποιος κρίνει τελικά αν εξαπατήθηκε ή όχι το εκλογικό σώμα και πώς αποκαθίσταται αυτή η υποτιθέμενη παραπλάνηση;
Εδώ ανακύπτει και το συνταγματικό ζήτημα: Το άρθρο 51 του Συντάγματος ορίζει ότι οι βουλευτές πρέπει να είναι τουλάχιστον 200 και όχι περισσότεροι από 300. Με την ακύρωση των 3 εδρών, η Βουλή αριθμεί πλέον 297 μέλη. Ο νόμος 345/1976 δεν προβλέπει διαδικασία αναπλήρωσης εδρών που ακυρώνονται λόγω εκλογικής παραπλάνησης – ούτε από επιλαχόντες ούτε με επαναληπτικές εκλογές. Έτσι, για πρώτη φορά στη μεταπολίτευση, η Βουλή λειτουργεί με κενές έδρες, χωρίς πρόβλεψη για το αν, πότε και πώς θα καλυφθούν.
Και η κυβέρνηση; Μέχρι σήμερα, δεν έχει φέρει καμία σχετική τροπολογία ή θεσμική πρόταση για κάλυψη του κενού. Αντιθέτως, αποδέχεται την απόφαση ως έχει, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο: Τι θα συμβεί αν αύριο ακυρωθούν ακόμα περισσότερες έδρες; Θα λειτουργεί η Βουλή με 290, 280, 250 βουλευτές; Και ποια είναι τα θεσμικά αντίβαρα;
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η απώλεια των τριών εδρών επηρεάζει άμεσα και την κοινοβουλευτική δυναμική. Η δεδηλωμένη πλειοψηφία, που μέχρι πρότινος απαιτούσε 151 βουλευτές επί 300, πλέον θεωρητικά διαμορφώνεται στους 149 επί 297. Αυτό δημιουργεί νέα δεδομένα, ειδικά σε περιπτώσεις κρίσιμων ψηφοφοριών, και επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ελάχιστο όριο κυβερνητικής πλειοψηφίας υπό μεταβαλλόμενο αριθμό εδρών.
Το γεγονός ότι η Δικαιοσύνη λειτουργεί ανεξάρτητα είναι θεμέλιο της δημοκρατίας. Το ότι λειτουργεί με τέτοιο βαθμό ανεξαρτησίας που επιτρέπει αντικρουόμενες αποφάσεις για το ίδιο περιστατικό, όμως, δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου. Και το ότι δεν υπάρχει θεσμικός μηχανισμός να συνδέει τις κρίσεις του εκλογικού και του ποινικού συστήματος, καθιστά το πολίτευμα πιο εύθραυστο από όσο φανταζόμαστε.
Αν η πολιτεία δεν προχωρήσει άμεσα σε θεσμική αναθεώρηση, είτε του εκλογικού νόμου είτε με τροπολογία που να προβλέπει ρητά αναπλήρωση, τότε αυτό που σήμερα μοιάζει ως μια τεχνική-νομική υπόθεση θα μετατραπεί σε συνταγματικό προηγούμενο με απρόβλεπτες συνέπειες. Και τότε, η ερώτηση δεν θα είναι πια «ποιος είχε δίκιο», αλλά «γιατί δεν προλάβαμε να το διορθώσουμε».
