Το Burning Man έχει χτίσει εδώ και δεκαετίες τον μύθο μιας προσωρινής κοινωνίας που γεννιέται στη μέση της ερήμου, μακριά από τις συμβάσεις της καθημερινότητας, την εμπορευματοποίηση και τις συνηθισμένες κοινωνικές ιεραρχίες. Κάθε χρόνο, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στην έρημο Black Rock της Νεβάδα για να δημιουργήσουν την Black Rock City, μια πόλη που υπάρχει για λίγες ημέρες και στη συνέχεια υποτίθεται ότι εξαφανίζεται χωρίς να αφήσει ίχνη.
Πίσω από αυτή την εικόνα αυτοοργάνωσης, ωστόσο, βρίσκεται ένα πολύ λιγότερο ορατό σύστημα εργασίας. Όπως γράφει ο Κιθ Α. Σπένσερ στο Jacobin, εκατοντάδες εποχικοί εργαζόμενοι και εθελοντές φτάνουν στην έρημο πολύ πριν από τους επισκέπτες και παραμένουν εκεί εβδομάδες μετά το τέλος του φεστιβάλ, κατασκευάζοντας και στη συνέχεια αποσυναρμολογώντας τις υποδομές που κάνουν δυνατή τη λειτουργία του Burning Man.
Η συζήτηση αυτή επανήλθε με αφορμή τη σειρά ντοκιμαντέρ του HBO «The Man Will Burn», των Τζεχάν Νουτζάιμ και Βίκραμ Γκάντι. Το ντοκιμαντέρ, που γυρίστηκε σε διάστημα πέντε ετών, υπόσχεται μια ματιά στα παρασκήνια της διοργάνωσης. Το Jacobin, όμως, επισημαίνει ότι από αυτή την εικόνα απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό ακριβώς οι άνθρωποι που πραγματοποιούν μεγάλο μέρος της χειρωνακτικής και τεχνικής εργασίας.
Η πόλη που δεν χτίζεται μόνη της
Η Black Rock City παρουσιάζεται συχνά ως δημιούργημα των ίδιων των συμμετεχόντων. Η επίσημη φιλοσοφία του Burning Man επιμένει άλλωστε στην ιδέα ότι «δεν υπάρχουν θεατές» και ότι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στην πόλη συμβάλλει στη δημιουργία της.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Ο Τζέικομπ, ένας από τους εργαζομένους που μίλησαν στον Σπένσερ, εργάζεται στο Department of Public Works, το τμήμα που βρίσκεται πίσω από βασικές λειτουργίες της προσωρινής πόλης. Η δουλειά περιλαμβάνει ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, κατασκευές, πολεοδομικό σχεδιασμό, logistics, διαχείριση αποβλήτων, τοποθέτηση σημάτων και περίφραξης.
Ο ίδιος ξεκίνησε ως εθελοντής και, όπως λέει, χρειάστηκαν περίπου 1.000 ώρες απλήρωτης εργασίας μέχρι να περάσει σε αμειβόμενη θέση. Οι εργαζόμενοι που μίλησαν στο Jacobin υπολογίζουν ότι συνολικά περίπου 800 άνθρωποι αποτελούν τα συνεργεία που βρίσκονται πίσω από τη λειτουργία του φεστιβάλ.
«Το εργατικό δυναμικό είναι κατά κάποιον τρόπο αόρατο», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Τζέικομπ. Οι περισσότεροι επισκέπτες, λέει, βλέπουν τον κενό χώρο της ερήμου να μεταμορφώνεται σε πόλη χωρίς να γνωρίζουν πόση οργανωμένη εργασία χρειάζεται προηγουμένως.
Και η εργασία δεν τελειώνει όταν σβήσουν οι φωτιές και φύγουν οι επισκέπτες. Η αποκατάσταση της playa, ώστε η περιοχή να επιστρέψει στην αρχική της κατάσταση, μπορεί να συνεχίζεται μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου.
Δέκα εβδομάδες κάτω από τον ήλιο της Νεβάδα
Οι συνθήκες είναι απαιτητικές. Τα συμβόλαια των εποχικών εργαζομένων διαρκούν συνήθως περίπου δέκα εβδομάδες, με τουλάχιστον 40 ώρες εργασίας την εβδομάδα.
Το καλοκαίρι οι θερμοκρασίες στην Black Rock Desert ξεπερνούν συχνά τους 32 βαθμούς Κελσίου, ενώ η αλκαλική σκόνη της περιοχής επιβαρύνει το δέρμα, τα μάτια και τους βλεννογόνους.
Η Ζόι, η οποία έχει εργαστεί έξι χρόνια στα συνεργεία, περιγράφει τη σωματική φθορά ως συσσωρευτική: επηρεάζει τον ύπνο, το δέρμα και τα μαλλιά, ενώ η ίδια αναφέρει προβλήματα όπως λοιμώξεις και βλάβες στους θύλακες των τριχών.
Σε αυτά προστίθενται οι κίνδυνοι από βαριά μηχανήματα και ηλεκτρικές εγκαταστάσεις υψηλής τάσης.
Η ηλεκτρολόγος Μέιβ Ο’Ντόνελ θυμάται ότι ξεκίνησε στο Burning Man το 2019 με αμοιβή 10 δολάρια την ώρα, όταν σε εργασία με συλλογική σύμβαση στον κινηματογράφο ή στη σκηνή θα μπορούσε να λαμβάνει περίπου 40 δολάρια.
Τρεις εργαζόμενοι είπαν στο Jacobin ότι οι συνηθισμένες αμοιβές βρίσκονται μεταξύ 10 και 20 δολαρίων την ώρα. Ταυτόχρονα, πολλοί δεν λαμβάνουν στέγαση και πρέπει να αγοράσουν σκηνή ή να νοικιάσουν τροχόσπιτο με δικά τους χρήματα.
Για έναν εργαζόμενο που μπορεί να κερδίσει περίπου 4.000 δολάρια ολόκληρο το καλοκαίρι, το κόστος αυτό μόνο αμελητέο δεν είναι.
Γιατί επιστρέφουν
Παρά τις χαμηλές αμοιβές και τις δύσκολες συνθήκες, αρκετοί εργαζόμενοι επιστρέφουν κάθε χρόνο.
Ο λόγος, σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους, είναι η κοινότητα.
Το Burning Man δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς μεταξύ όσων δουλεύουν για την πραγματοποίησή του, ένα αίσθημα οικογένειας και συμμετοχής σε κάτι που θεωρούν ξεχωριστό.
Ακριβώς εκεί, όμως, εντοπίζει ο Τζέικομπ μια γνώριμη αντίφαση: σε πολλές βιομηχανίες, η αγάπη για τη δουλειά χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για να δικαιολογήσει την απουσία αξιοπρεπών μισθών.
Η συζήτηση για τις εργασιακές σχέσεις στο Burning Man δεν είναι καινούργια. Ο εποχικός εργαζόμενος Ρικάρντο Ρομέρο είχε στο παρελθόν επιχειρήσει να ανοίξει συζήτηση για τη δημιουργία συνδικάτου. Όταν στη συνέχεια δεν επαναπροσλήφθηκε, προσέφυγε στο National Labor Relations Board. Η υπόθεση κατέληξε σε επίσημη συγγνώμη και πρόταση διακανονισμού από την οργάνωση, αν και το Burning Man Project είχε αρνηθεί ότι η μη επαναπρόσληψή του συνδεόταν με τη συνδικαλιστική του δράση.
Η σύγκρουση της πανδημίας
Το «The Man Will Burn» παρουσιάζει επίσης την απόφαση για την ακύρωση του φεστιβάλ το 2021 ως σύγκρουση ανάμεσα στη διευθύνουσα σύμβουλο Μάριον Γκούντελ και τον Κίμπαλ Μασκ, αδελφό του Έλον Μασκ και μέλος του διοικητικού συμβουλίου.
Σύμφωνα με εργαζομένους που μίλησαν όμως στο Jacobin, η πραγματικότητα ήταν περισσότερο σύνθετη. Εργαζόμενοι, εθελοντές και μέλη της διεθνούς κοινότητας είχαν εκφράσει έντονες αντιρρήσεις για το ενδεχόμενο πραγματοποίησης του φεστιβάλ εν μέσω πανδημίας, ενώ κάποιοι συζητούσαν ακόμη και το ενδεχόμενο να αρνηθούν να εργαστούν.
Πριν από την επιστροφή του Burning Man το 2022, περισσότεροι από σαράντα εποχικοί εργαζόμενοι, σύμφωνα με μαρτυρία που επικαλείται ο Σπένσερ, υπέγραψαν επιστολή ζητώντας συστηματικά τεστ Covid και αυστηρότερα μέτρα προστασίας.
Αυτή η πλευρά της ιστορίας, υποστηρίζει το Jacobin, ουσιαστικά απουσιάζει από το ντοκιμαντέρ.
Οι κάμερες σε έναν χώρο που υποσχόταν ιδιωτικότητα
Υπάρχει και ακόμη μία αντίφαση. Το Burning Man είχε παραδοσιακά αυστηρή στάση απέναντι στην εμπορική φωτογράφιση και κινηματογράφηση, στο όνομα τόσο της ιδιωτικότητας όσο και της αρχής της «αποεμπορευματοποίησης».
Οι επαγγελματίες κινηματογραφιστές χρειάζονται γραπτή άδεια από το Burning Man Project για να πραγματοποιήσουν εμπορικά γυρίσματα. Για ορισμένους εργαζομένους, λοιπόν, η παρουσία των καμερών του HBO δημιούργησε ένα παράδοξο.
Εργαζόμενοι περιγράφουν ότι κινηματογραφούνταν ακόμη και σε στιγμές χαλάρωσης μετά τη δουλειά, όταν κάποιοι ήταν γυμνοί, ημίγυμνοι ή υπό την επήρεια ουσιών ή αλκοόλ. Η Μάρθα, μία από τις εργαζόμενες που μίλησαν στο Jacobin, υποστηρίζει ότι πρόκειται για ανθρώπους που δεν είχαν συναινέσει να καταγράφεται ο προσωπικός τους χρόνος.
Το «The Man Will Burn» δεν στερείται δυνατών στιγμών. Τα εντυπωσιακά εναέρια πλάνα της ερήμου, οι προσωπικές ιστορίες των συμμετεχόντων και η απεικόνιση της ιδιόμορφης κοινότητας μεταφέρουν μεγάλο μέρος της γοητείας του Burning Man.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον Κιθ Α. Σπένσερ, βρίσκεται αλλού: το ντοκιμαντέρ κοιτάζει το Burning Man κυρίως από πάνω προς τα κάτω. Δίνει χώρο στα στελέχη, στα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και στους πλούσιους επισκέπτες, αφήνοντας σχεδόν εκτός κάδρου εκείνους που κατασκευάζουν την πόλη.
Στο τρίτο επεισόδιο, ο Κίμπαλ Μασκ δηλώνει ότι «το Burning Man χρειάζεται τον πλούτο». Το Jacobin αντιστρέφει αυτή τη λογική: πίσω από τα δισεκατομμύρια, τις καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις και το εντυπωσιακό θέαμα της ερήμου βρίσκεται κάτι πολύ πιο πεζό – και πολύ πιο αναγκαίο.
Η εργασία.
*Κεντρική Φωτογραφία: Instagram @ burningman
