Ο νέος Κώδικας αλλάζει τα πάντα στους Δήμους – Νέοι κανόνες, νέες ισορροπίες και μια διαφορετική εποχή για αιρετούς και πολίτες
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση περνά σε μια νέα εποχή. Μετά από δεκαετίες συνεχών τροποποιήσεων, αποσπασματικών παρεμβάσεων και διάσπαρτων νομοθετικών ρυθμίσεων, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έρχεται να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο σχεδόν κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών. Δεν πρόκειται απλώς για μια κωδικοποίηση νόμων. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο εκλέγονται οι δημοτικές αρχές, λειτουργούν τα δημοτικά συμβούλια, λαμβάνονται οι αποφάσεις και ασκείται η διοίκηση σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τους δημάρχους, τους αντιδημάρχους ή τους δημοτικούς συμβούλους. Αφορούν κάθε δημότη, καθώς ο τρόπος λειτουργίας ενός δήμου επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα, από την καθαριότητα και τον φωτισμό μέχρι τα σχολεία, τα έργα, τις κοινωνικές δομές και την εξυπηρέτηση των πολιτών. Για τον λόγο αυτό, ο νέος Κώδικας αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη θεσμική παρέμβαση στην Αυτοδιοίκηση των τελευταίων ετών.
Η μεγαλύτερη αλλαγή ξεκινά από την κάλπη
Η πιο πολυσυζητημένη διάταξη του νέου Κώδικα αφορά τον τρόπο διεξαγωγής των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών. Το γνώριμο σκηνικό των δύο Κυριακών περνά πλέον στο παρελθόν, καθώς το νέο εκλογικό σύστημα προβλέπει την ολοκλήρωση της διαδικασίας σε μία μόνο εκλογική αναμέτρηση, με διαφορετικό τρόπο υπολογισμού της τελικής επιλογής των πολιτών.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο την προεκλογική περίοδο, αλλά και τη στρατηγική των παρατάξεων. Οι συνεργασίες, οι πολιτικές συμμαχίες και ο τρόπος με τον οποίο οι υποψήφιοι θα απευθύνονται στους πολίτες αναμένεται να αποκτήσουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, καθώς πλέον κάθε ψήφος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία από την πρώτη κιόλας Κυριακή.
Οι ανεξάρτητοι αποκτούν πλέον θεσμική υπόσταση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία ακόμη σημαντική αλλαγή, η οποία αφορά τους ανεξάρτητους και διαγραφέντες δημοτικούς συμβούλους.
Μέχρι σήμερα, όταν ένας σύμβουλος αποχωρούσε από την παράταξη με την οποία είχε εκλεγεί, παρέμενε ανεξάρτητος χωρίς τη δυνατότητα να συγκροτήσει νέα δημοτική παράταξη. Ο νέος Κώδικας αλλάζει αυτή τη φιλοσοφία.
Πλέον, εφόσον συγκεντρώνεται ο αριθμός συμβούλων που προβλέπει ο νόμος, οι ανεξάρτητοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα παράταξη της μειοψηφίας, αποκτώντας θεσμική εκπροσώπηση μέσα στο δημοτικό συμβούλιο. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αλλάξει τις πολιτικές ισορροπίες σε αρκετούς δήμους της χώρας, ιδιαίτερα εκεί όπου ήδη υπάρχουν ανεξάρτητοι σύμβουλοι ή έντονες εσωτερικές διαφοροποιήσεις.
Την ίδια στιγμή, διατηρείται ένας σαφής περιορισμός. Όποιος ανεξαρτητοποιηθεί δεν μπορεί να μετακινηθεί σε άλλη υφιστάμενη παράταξη, παρά μόνο να επιστρέψει στην παράταξη με την οποία εξελέγη, εφόσον αυτό γίνει αποδεκτό. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να περιοριστούν οι πολιτικές μετακινήσεις που πολλές φορές προκαλούσαν αντιδράσεις και αλλοίωναν τους συσχετισμούς που είχαν διαμορφώσει οι πολίτες με την ψήφο τους.
Ένας ενιαίος νόμος αντί για δεκάδες διαφορετικές διατάξεις
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ήταν η πολυνομία. Δήμαρχοι, υπηρεσίες και αιρετοί καλούνταν να εφαρμόσουν διατάξεις που βρίσκονταν διάσπαρτες σε διαφορετικούς νόμους, εγκυκλίους και τροποποιήσεις, γεγονός που δημιουργούσε συχνά σύγχυση ακόμη και στους πιο έμπειρους αυτοδιοικητικούς.
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να βάλει τέλος σε αυτή την κατάσταση. Συγκεντρώνει το βασικό θεσμικό πλαίσιο σε ένα ενιαίο νομοθέτημα, διευκολύνοντας τόσο τη λειτουργία των δήμων όσο και την ερμηνεία της νομοθεσίας. Πρόκειται για μια αλλαγή που μπορεί να μη γίνεται άμεσα αντιληπτή από τον πολίτη, όμως αναμένεται να συμβάλει στην ταχύτερη και πιο αποτελεσματική λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών.
Περισσότερη διαφάνεια και μεγαλύτερη ευθύνη
Σημαντική βαρύτητα δίνεται επίσης στη διαφάνεια και στη λογοδοσία. Ο νέος Κώδικας αποσαφηνίζει αρμοδιότητες, προβλέπει σαφέστερες διαδικασίες λειτουργίας των συλλογικών οργάνων και επιχειρεί να μειώσει τις διαφορετικές ερμηνείες που πολλές φορές οδηγούσαν σε καθυστερήσεις ή συγκρούσεις.
Παράλληλα, ενισχύεται η χρήση των ψηφιακών εργαλείων, με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ταχύτερη διεκπεραίωση των υποθέσεων. Η Αυτοδιοίκηση καλείται πλέον να λειτουργήσει με πιο σύγχρονες διαδικασίες, αξιοποιώντας την τεχνολογία προς όφελος τόσο των υπηρεσιών όσο και των πολιτών.
Τι αλλάζει στην πράξη για τους Δήμους
Οι περισσότεροι πολίτες δεν θα καθίσουν να διαβάσουν τα εκατοντάδες άρθρα του νέου Κώδικα. Εκείνο που θα τους ενδιαφέρει είναι αν οι αλλαγές θα κάνουν τον δήμο τους πιο αποτελεσματικό.
Θα εκτελούνται τα έργα πιο γρήγορα; Θα λαμβάνονται πιο εύκολα οι αποφάσεις; Θα υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια στη διοίκηση; Θα εξυπηρετείται καλύτερα ο δημότης;
Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα που θα κληθεί να απαντήσει στην πράξη ο νέος νόμος. Γιατί όσο σημαντικές κι αν είναι οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις, η επιτυχία τους κρίνεται καθημερινά στις υπηρεσίες, στα δημοτικά συμβούλια και στην επαφή του πολίτη με τον δήμο του.
Η επόμενη ημέρα για τους αιρετούς
Οι νέοι κανόνες δημιουργούν και νέες ευθύνες. Δήμαρχοι, αντιδήμαρχοι, πρόεδροι δημοτικών συμβουλίων και δημοτικοί σύμβουλοι καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, όπου η συνεργασία, η διαφάνεια και η τήρηση των θεσμικών διαδικασιών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ιδιαίτερα για όσους σχεδιάζουν να είναι υποψήφιοι στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, η κατανόηση του νέου θεσμικού πλαισίου αποτελεί πλέον αναγκαιότητα. Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει και όσοι δεν προσαρμοστούν εγκαίρως θα βρεθούν αντιμέτωποι με μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Η μεγάλη πρόκληση
Κάθε μεγάλη μεταρρύθμιση συνοδεύεται από προσδοκίες αλλά και επιφυλάξεις. Υπάρχουν εκείνοι που θεωρούν ότι ο νέος Κώδικας θα εκσυγχρονίσει ουσιαστικά την Τοπική Αυτοδιοίκηση και θα προσφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα στη διοίκηση των δήμων. Υπάρχουν όμως και όσοι εκφράζουν ανησυχίες για επιμέρους διατάξεις, υποστηρίζοντας ότι μόνο η εφαρμογή τους θα δείξει αν οι στόχοι θα επιτευχθούν.
Το βέβαιο είναι ότι η Αυτοδιοίκηση εισέρχεται σε μια νέα περίοδο. Οι εκλογές θα διεξάγονται με διαφορετικούς κανόνες, οι παρατάξεις θα λειτουργούν μέσα σε νέο θεσμικό πλαίσιο και τα δημοτικά συμβούλια θα κληθούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές ισορροπίες. Η επιτυχία ή η αποτυχία του νέου Κώδικα δεν θα κριθεί στις αίθουσες της Βουλής ούτε στις νομικές αναλύσεις. Θα κριθεί στους δήμους, στις αποφάσεις που θα λαμβάνονται καθημερινά και, κυρίως, στην ποιότητα των υπηρεσιών που θα απολαμβάνουν οι πολίτες.
Η «Αυτοδιοίκηση 2.0» δεν είναι απλώς ένας τίτλος. Είναι η προσπάθεια να περάσει η Τοπική Αυτοδιοίκηση σε μια νέα εποχή, όπου οι θεσμοί θα είναι πιο ξεκάθαροι, οι διαδικασίες πιο σύγχρονες και η ευθύνη απέναντι στον πολίτη ακόμη μεγαλύτερη. Το αν αυτή η προσπάθεια θα πετύχει, θα το δείξει ο χρόνος. Εκεί όπου κάθε μεταρρύθμιση δοκιμάζεται και κάθε νόμος καλείται να αποδείξει την πραγματική του αξία.
Εφημερίδα POLIS
