Θέλουμε ένα σχολείο που να διδάσκει περισσότερο τις αξίες της δημοκρατίας, για να γίνονται οι μαθητές καλύτεροι πολίτες στο μέλλον. Πιστεύουμε όμως παράλληλα, ότι πρέπει να επιβάλλονται αυστηρότερες ποινές σε μαθητές και μαθήτριες που κάνουν παραπτώματα.
Οι εννιά στους δέκα θέλουμε να διδάσκεται στο σχολείο η σεξουαλική αγωγή. Αλλά οι τέσσερις στους δέκα δεν είναι σίγουροι αν πρέπει να υπάρχει εκπαίδευση σε θέματα ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού. Οι έξι στους δέκα θεωρούν ότι «η woke κουλτούρα πρέπει να μείνει έξω από τα σχολεία».
Πάνω από τους μισούς διαφωνούν με την υποχρεωτικότητα των θρησκευτικών και της πρωινής προσευχής. Η πλειοψηφία δεν πιστεύει ότι είναι καιρός να καταργηθούν οι μαθητικές παρελάσεις. Δεν θεωρούμε όμως υποχρεωτικό οι σημαιοφόροι να είναι μόνο παιδιά ελληνικής καταγωγής.
Όλοι μας, αριστεροί και δεξιοί, θέλουμε στο σχολείο να διδάσκεται η αλήθεια για την ιστορία. Ακόμα και αν αποκαλύπτει αρνητικές σελίδες για την Ελλάδα. Όταν όμως η συζήτηση γίνεται πιο συγκεκριμένη, οι απόψεις αλλάζουν.
Για τη νεανική βία θεωρούμε ότι ευθύνεται πάνω απ’ όλα η οικογένεια. Συνήθως όμως εννοούμε την οικογένεια όλων των άλλων εκτός από τη δική μας.
Σχολικό κουδούνι 2026
Τα παραπάνω ενδιαφέροντα όσο και αντιφατικά ευρήματα για το πώς βλέπει ο γενικός πληθυσμός την εκπαίδευση και τη νεολαία, αποκαλύπτει η έρευνα «Σχολικό Κουδούνι 2026» του Σημείου για τη Μελέτη και την Αντιμετώπισης της Ακροδεξιάς.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την εταιρεία δημοσκοπήσεων About People, σε πανελλαδικά σταθμισμένο δείγμα 1153 ανδρών και γυναικών, άνω των 17 ετών. Αποτελεί σκέλος της 2ης πανελλαδικής έρευνας του Σημείου με θέμα την ακροδεξιά συγκρότηση. Εστιάζει σε θέματα που απασχολούν έντονα την κοινή γνώμη, αλλά και συχνά διχάζουν την ελληνική κοινωνία.
Ο Κωστής Παπαπαϊωάννου, εκπαιδευτικός, συγγραφέας και διευθυντής του Σημείου, σχολιάζει τα αποτελέσματα της έρευνας, ζυγίζοντας «τα σήματα κινδύνου και τα φωτεινά σημεία», στις απόψεις της κοινής γνώμης για την εκπαίδευση
Τι είναι το Σημείο για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς
«Το Σημείο είναι μια πρωτοβουλία πολιτών που ξεκίνησε το 2020 ως συνέχεια προηγούμενων δράσεων στις οποίες είχαμε εμπλακεί», μας λέει ο Κωστής Παπαϊωάννου, ο οποίος συμμετείχε μεταξύ άλλων στο Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας και στο Παρατηρητήριο της Δικής της Χρυσής Αυγής. «Η σκέψη μας ήταν ότι το ακροδεξιό φαινόμενο έχει ανάγκη μιας πιο συστηματικής παρακολούθησης, τεκμηρίωσης, ανάλυσης και κάποιων δράσεων. Στη λογική αυτή φτιάξαμε το Σημείο, με σκοπό και να ερευνούμε και να μελετάμε και να αρθρώνουμε έναν αντίλογο στις πιο αυταρχικές ιδέες. Ένα σημαντικό κομμάτι της δράσης μας έχει να κάνει με την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού και με την κατάρτιση, ιδίως εκπαιδευτικών, στα ζητήματα δημοκρατικής εκπαίδευσης, στα δικαιώματα του ανθρώπου, συμπερίληψης και καταπολέμησης των διακρίσεων».
Θέματα που πολώνουν
Πώς συνδέεται η έρευνα για την εκπαίδευση με τη μελέτη της ακροδεξιάς; Όπως εξηγεί ο κ. Παπαϊωάννου, θεωρήθηκε σκόπιμο στη γενική έρευνα του Σημείου να συμπεριληφθούν ερωτήσεις για την εκπαίδευση, ακριβώς επειδή το σχολείο συμπυκνώνει τις τάσεις και τις αντιφάσεις της κοινωνίας. «Γι αυτό διαλέξαμε θέματα που έχουν να κάνουν με την ετερότητα στο σχολείο. Όπως για παράδειγμα πώς βλέπουν την παρουσία παιδιών μεταναστευτικής καταγωγής και παιδιών Ρομά. Αν είμαστε υπέρ των σχολικών παρελάσεων, αν σε αυτές πρέπει σημαιοφόροι να μπορούν να είναι και αλλοδαποί μαθητές. Πρόκειται για θέματα που στο παρελθόν είχαν πολώσει έντονα την ελληνική κοινωνία».
Βήματα προόδου
Μολονότι στο κύριο σκέλος της έρευνας φαίνεται ότι το αυταρχικό – αντιφιλελεύθερο μήνυμα της Ακροδεξιάς, βρίσκει ευήκοα ώτα σε ένα αυξανόμενο κομμάτι του πληθυσμού, σε πολλά θέματα υπάρχει μετατόπιση σε πιο προοδευτικές αντιλήψεις.
Για παράδειγμα, το 69% θέλει να αποδίδεται αυτόματα η ελληνική ιθαγένεια στα παιδιά μεταναστών και προσφύγων που ζουν νόμιμα στην Ελλάδα. «Ας θυμηθούμε, πριν από 13-14 χρόνια κόντεψε να γίνει εμφύλιος πόλεμος στη χώρα γι’αυτό», μας λέει ο κ. Παπαϊωάννου.
«Υπάρχει μια πρόοδος, που δείχνει ότι σε ορισμένα θέματα χρειάζεται χρόνος. Χρειάζεται να αρθρωθεί δημόσιος λόγος που να λειτουργεί και παιδευτικά. Η ίδια η βιωμένη πραγματικότητα δείχνει στους ανθρώπους ότι αυτό που μπορεί να τους προκαλεί φόβο και ηθικό πανικό τελικά μπορεί να μην είναι τόσο τρομερό όσο νομίζουν».
Συντριπτικό «ναι» στη σεξουαλική αγωγή
Στα θετικά ευρήματα της έρευνας, ο διευθυντής του Σημείου συγκαταλέγει την πολύ υψηλή αποδοχή της σεξουαλικής αγωγής ως ένα μάθημα που πρέπει να είναι υποχρεωτικό στην ελληνική εκπαίδευση (86% υπέρ).
Σε άλλα θέματα, όπως αν πρέπει να υπάρχει εκπαίδευση σε ζητήματα ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, υπάρχει επίσης πλειοψηφική συναίνεση, αλλά λιγότερο έντονη (57,7% συμφωνεί).
Επίσης καταγράφονται διαφοροποιήσεις ανάλογα με το πού αυτοτοποθετούνται πολιτικά οι ερωτώμενοι (όσο πιο δεξιά τόσο μικρότερο το ποσοστό που συμφωνεί).
(Δεν) είναι απαραίτητη η γονική συναίνεση
«Αυτό που κρατάω ως σημαντικό είναι ότι η πλειονότητα (62,3%) δεν θεωρεί ότι απαιτείται συναίνεση των γονέων για να υπάρχουν τέτοια εκπαιδευτικά προγράμματα», μας λέει ο Κωστής Παπαϊωάννου.
«Για τη σχολική κοινότητα αυό είναι κρίσιμο θέμα. Γιατί πολλές φορές, είτε αυθόρμητα είτε καθοδηγούμενα και συντεταγμένα, υπάρχουν τέτοιου τύπου αντιδράσεις. Πολλές φορές βρίσκουμε ότι οι γονείς που αντιδρούν και λένε ότι “εγώ δε θέλω το παιδί μου να κάνει αυτό”, έχουν σύνδεση με ακροδεξιούς χώρους και υπάρχει μια καθοδήγηση σε αυτή την κατεύθυνση. Αυτό αν το σκεφτούμε στην προοπτική του, είναι μια βόμβα στα θεμέλια του σχολείου. Το να κάνουμε εκπαίδευση α λα καρτ και να απαιτείται συναίνεση των γονέων, σημαίνει ότι υπονομεύεται όλη η λογική του ενιαίου εκπαιδευτικού προγράμματος».
Σχολείο και θρησκεία
Σχεδόν οι έξι στους δέκα (58,9%), διαφωνούν με την άποψη ότι τα θρησκευτικά πρέπει να είναι υποχρεωτικό μάθημα για όλους στο σχολείο. Επίσης το 50,2% διαφωνεί με την υποχρεωτική προσευχή.
«Μολονότι πιστεύεται γενικά ότι σε θέματα θρησκευτικής ταυτότητας της ελληνικής κοινωνίας, υπάρχουν πολύ συντηρητικά αντανακλαστικά, οι απαντήσεις δείχνουν ότι αυτό είναι κάτι που το έχουμε υπερεκτιμήσει. Ο σφιχτός εναγκαλισμός κράτους και Εκκλησίας, που έχει οδηγήσει και σε ένα μάθημα των θρησκευτικών είναι κατηχητικού – ομολογιακού χαρακτήρα δε βρίσκει σύμφωνη την κοινή γνώμη», λέει ο κ. Παπαϊωάννου.
Ο ίδιος θεωρεί ότι τα μαθήματα πρέπει να είναι υποχρεωτικού-γενικού χαρακτήρα. Γι’αυτό θα έπρεπε το μάθημα των θρησκευτικών να γίνει μάθημα θρησκειολογίας που θα αφορούσε όλα τα παιδιά. «Όμως στην κατάσταση που είμαστε τώρα, ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης αναγνωρίζει ότι υπάρχει ζήτημα με τον υποχρεωτικό ομολογιακό χαρακτήρα των θρησκευτικών. Ακριβώς διότι πλέον μεγάλο ποσοστό του μαθητικού πληθυσμού είναι άλλου θρησκεύματος ή δεν έχουν θρησκευτικές πεποιθήσεις. Άρα, οι απαντήσεις σε ζητήματα που σχετίζονται με ταυτοτικά χαρακτηριστικά του ελληνικού σχολείου δείχνουν ότι σε κάποιες περιπτώσεις η κοινή γνώμη είναι πιο προωθημένη απ’ ό,τι είναι η νομοθετική εξουσία.
Νεανική βία και ελληνική οικογένεια
Στην ερώτηση ποιοι παράγοντες ευθύνονται για τη νεανική βία (ως δύο απαντήσεις), το 67% απαντά ότι ευθύνονται κυρίως οι γονείς.
«Αναγνωρίζεται ο κυρίαρχος παιδευτικός, κοινωνιοποιητικός ρόλος στην ελληνική οικογένεια. Ένας ρόλος που όταν δεν τον επιτελεί ή επιτελεί πλημμελώς, μπορεί να αναπτύσσονται συμπεριφορές παραβατικές ή βίαιες», λέει ο κ. Παπαπαϊωάννου. Παράλληλα διευκρινίζει ότι όταν αποδίδουμε ευθύνες στην ελληνική οικογένεια, οφείλουμε να εξετάζουμε και οικονομικούς-κοινωνικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, όταν στην ελληνική κοινωνία η υπερεργασία έχει γίνει κανόνας και οι δύο γονείς ή ό μονογονέας, εργάζονται από το πρωί ως το βράδυ, τι επίβλεψη μπορούν να ασκήσουν;
Παραδέχεται ότι στο σχολείο υπάρχει πύκνωση φαινομένων που έχουν κακοποιητικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα περιπτώσεις ομάδων παιδιών που υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να λειτουργήσουν σαν αγέλη και να χτυπήσουν τον πιο αδύναμο ή την πιο αδύναμη.
Από εκεί και πέρα, έχει σημασία και πώς προβάλλονται αυτά τα φαινόμενα και από τα Μέσα Ενημέρωσης. «Μια υπερπροβολή αυτών των φαινομένων, μάλιστα με έναν τρόπο αποκομμένο από τα αίτια τους, προκαλεί αμέσως πολύ συντηρητικές αντιδράσεις. Γι’ αυτό και βλέπουμε ότι αυτό που αμέσως λέει η κοινή γνώμη είναι αυστηρότερες ποινές. Τιμωρήστε τους, αποβάλλετέ τους, διώξετε τους από τα σχολεία. Χωρίς να σκεφτόμαστε τι σημαίνει αυτό».
Ποινικός λαϊκισμός
Από την εμπειρία του ως εκπαιδευτικός, μας λέει ότι η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, που εφαρμόζεται πολλές φορές ως μια επώδυνη αλλά «εύκολη» λύση, μετά από επανειλημμένα παραπτώματα, σημαίνει ότι «πετάμε την καυτή πατάτα σε ένα άλλο σχολείο χωρίς να αναλογιστούμε ποιο είναι το τέλος αυτής της διαδρομής».
Μας φέρνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Συνηθίζω να επισκέπτομαι με μαθήτριες και μαθητές μου κάθε χρόνο το Σχολείο των Φυλακών Νέων του Αυλώνα. Είναι μια πολύ έντονη εμπειρία για τα παιδιά. Συναντάνε εκεί νεαρούς κρατούμενους. Περνάμε μια μέρα μαζί, συζητάνε πράγματα κτλ. Έχει πολύ ενδιαφέρον ότι αν δει κανείς τις καρτέλες τις μαθητικές αυτών των παιδιών που βρίσκονται στο σχολείο των Φυλακών Νέων του Αυλώνα, τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά έχουν μια διαδρομή με απανωτές αλλαγές σχολικού περιβάλλοντος. Είναι παιδιά που προφανώς έχουν δύσκολα χαρακτηριστικά.
Έτσι, έχουν επιδείξει αντικοινωνικές συμπεριφορές, μία, δύο, τρεις, τέσσερις φορές και έχουν οδηγηθεί ή έχουν καταλήξει στην εκδήλωση μιας συμπεριφοράς που έχει χαρακτηριστικά παραβατικότητας ή εγκληματικότητας. Άρα και ο ποινικός λαϊκισμός που λέει αυστηρότερες ποινές, όταν τα μέσα ενημέρωσης τροφοδοτούν την κοινή γνώμη με τέτοια ειδησεογραφία και με τέτοιες λογικές,, παραγνωρίζουν το γεγονός ότι οι αυστηρές ποινές δε λύνουν κανένα πρόβλημα».
Αριστερά και δεξιά
Η έρευνα επαληθεύει ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις και στις απόψεις για την εκπαίδευση, με βάση την αυτοτοποθέτηση στον πολιτικό χάρτη. «Όσο πηγαίνουμε προς τις περιοχές που αυτοπροσδιορίζονται οι ερωτώμενοι ως δεξιοί, οι απόψεις είναι λιγότερο υπέρ μιας πιο ανοιχτής, συμπεριληπτικής προσέγγισης στα πράγματα. Υπάρχουν όμως και πιο συντηρητικές απόψεις που διατρέχουν σχεδόν οριζόντια το κοινωνικό σώμα.
Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις πιο ανοιχτοί και συμπεριληπτικοί στα ταυτοτικά θέματα είναι όσοι αυτοπροσδιορίζονται από το κέντρο και πιο αριστερά».
Δημοκρατική παιδεία – Αλήθεια για την Ιστορία
Εντυπωσιακή είναι η καθολική απαίτηση για πιο δημοκρατική παιδεία, σε συντριπτικό ποσοστό άνω του 95%. Αντίστοιχο ποσοστό απαντά ότι το σχολείο πρέπει να προωθεί την αλήθεια για την Ιστορία, ακόμα και αν αποκαλύπτει αρνητικές σελίδες για την Ελλάδα. Πώς το σχολιάζει ο διευθυντής του Σημείου;
«Οι απαντήσεις δείχνουν ότι σε επίπεδο διακηρυκτικό είμαστε υπέρ μιας παιδείας, η οποία θα λέει την αλήθεια για την ιστορία. Μια παιδεία υπέρ της δημοκρατίας. Θα ήταν ενδιαφέρον αν στην επόμενη έρευνα βάζαμε μια ερώτηση, αν θα πρέπει να διδάσκονται ιστορικά γεγονότα, παρόλο που αλλοιώνουν την εικόνα ότι οι Έλληνες γενικώς δεν κάνανε εγκλήματα. Ότι εγκλήματα κάνανε μόνο οι αντίπαλοί μας.
»Πώς να διδάξουμε τη σφαγή της Τριπολιτσάς; Ή πώς να διδάξουμε ζητήματα όπως τη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε διώξεις σε βάρος μειονοτήτων; Ή πώς διδάσκουμε μύθους, οι οποίοι όμως έχουν πια περάσει στη συλλογική συνείδηση; Όπως το κρυφό σχολειό ή ότι η επανάσταση του 1821 έγινε την 25η Μαρτίου στην Αγία Λαύρα. Δηλαδή πράγματα που η επιστήμη της Ιστορίας έχει δείξει ότι δεν ήταν ακριβώς έτσι. Εκεί είμαι σίγουρος ότι τα ποσοστά θα διέφεραν αρκετά».
in.gr
