Η πεποίθηση του Ντόναλντ Τραμπ ότι ο ίδιος αποτελεί παγκόσμια επιτυχία αγνοεί τα στοιχεία από πολλές δημοσκοπήσεις, που δείχνουν ότι αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση σε όλο τον κόσμο. Είναι το διεθνές αντίστοιχο της αλαζονικής του δήλωσης ότι οι ΗΠΑ διανύουν μια «χρυσή εποχή» στο εσωτερικό, ακόμη και όταν οι ψηφοφόροι τού «απονέμουν» τα χαμηλότερα ποσοστά αποδοχής.
Όπως σημειώνει το αμερικανικό δίκτυο CNN, o κόσμος δίνει πλέον την αίσθηση ότι περιστρέφεται εκτός ελέγχου. Οι δύο μεγάλοι πόλεμοι του πλανήτη, στο Ιράν και στην Ουκρανία, δεν περιορίζονται πλέον. Οι ειδικοί προειδοποιούν για καταστροφικά σενάρια στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να εξαφανίσει την ανθρωπότητα. Η ραγδαία άνοδος των τιμών της ενέργειας κλονίζει τις οικονομίες που μαστίζονται από την ανισότητα. Πλημμύρες, πυρκαγιές και καυτή ζέστη μετατρέπουν την κλιματική κρίση σε βιβλική.
Εν τω μεταξύ, οι παγκόσμιοι θεσμοί που στήριζαν μια σχετική σταθερότητα καταρρέουν. Ο ΟΗΕ, όπου συγκεντρώνονται αυτή την εβδομάδα οι ηγέτες του κόσμου, μοιάζει ανήμπορος να αντιδράσει, καθώς οι ισχυροί ηγέτες περιφρονούν τις βασικές αξίες του Οργανισμού – τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή βοήθεια.
Σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων 80 ετών, οι ΗΠΑ θα συνέβαλαν στην αποκατάσταση της σταθερότητας. Ωστόσο, εξαιτίας του Ντόναλντ Τραμπ, η υπερδύναμη της Δύσης αποτελεί πλέον παράγοντα παγκόσμιας αστάθειας.
Η ετήσια ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έρχεται σε μια στιγμή που η δημοτικότητά του καταρρέει εν όψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών και ενώ βρίσκεται εγκλωβισμένος σε έναν πόλεμο που είχε ορκιστεί να μην εξαπολύσει ποτέ.
Ωστόσο, ο Τραμπ υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ τόσο ισχυρές ή τόσο σεβαστές. Καυχιέται για τη διάδοση της παγκόσμιας ειρήνης και την αντιμετώπιση κρίσεων που οι προκάτοχοί του απέφυγαν.
«Η χώρα μας χαίρει και πάλι σεβασμού. Μας σέβονται όσο ποτέ άλλοτε. Πηγαίνω σε συναντήσεις και όλοι σηκώνονται όρθιοι. Δεν σηκώνονταν όρθιοι για τον προηγούμενο πρόεδρό μας· δεν τους ένοιαζε για αυτόν», δήλωσε ο Τραμπ νωρίτερα αυτό το μήνα.
Μεγάλο μέρος του κόσμου, βέβαια, διαφωνεί…
«Η Αμερική έχει αλλάζει»
Σύμμαχοι που έχουν περιθωριοποιηθεί, όπως ο Καναδάς και χώρες της Ευρώπης, σπεύδουν να ενωθούν για να προστατευθούν από τον πρώην εγγυητή της ασφάλειάς τους: τις ΗΠΑ. Η εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ, που γίνονται ολοένα και πιο επιθετικές, εξαφανίζεται.
«Η Αμερική έχει αλλάξει», τόνισε τον περασμένο μήνα ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνι, ο αυτοαποκαλούμενος ηγέτης των «μεσαίων δυνάμεων» που κινητοποιούνται για τη μετα-αμερικανική εποχή. «Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την καταιγίδα που έρχεται από την Ουάσινγκτον», παραδέχτηκε.
Η λογική πίσω από τη δεύτερη θητεία του Τραμπ είναι ότι οι ΗΠΑ παίζουν με «στημένα χαρτιά», ενώ οι άλλες δυνάμεις δεν έχουν καθόλου χαρτιά. «Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω», δήλωσε τον Μάρτιο ο Αμερικανός πρόεδρος και παρότι αναφερόταν στην Κούβα, στην ουσία, είπε κάτι που συνοψίζει την κοσμοθεωρία του.
Η εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον αποτελεί πλέον προέκταση της προσωπικότητας του «αρχιστράτηγου» Τραμπ και χαρακτηρίζεται από τη χρήση απειλών και την άσκηση πίεσης μέσω της δύναμης, με στόχο την επίτευξη υλικών οφελών. Το Σαββατοκύριακο, για παράδειγμα, εξέτασε στο Fox News το ενδεχόμενο να «ανατινάξει ολόκληρη τη χώρα» του Ιράν.
Όμως, ενώ ο Τραμπ οραματίζεται τις ΗΠΑ ως υπέρτατες, η δύναμή τους φαίνεται πλέον εύθραυστη.
Η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος, παρά την πολεμική επίθεση που εξαπέλυσε εναντίον του ο Τραμπ, γελοιοποιεί τη ρητορική του περί κυριαρχίας. Οι εξαντλημένοι αμερικανικοί πύραυλοι αναχαίτισης και το σκουριασμένο κύτος ενός αεροπλανοφόρου που βρίσκεται σε μακροχρόνια αποστολή συμβολίζουν έναν πόλεμο που, σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, θα τελείωνε σε λίγες εβδομάδες, αλλά ο οποίος, καθώς πλησιάζει τον όγδοο μήνα, αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής δύναμης.
Ο Τραμπ ολοκληρώνει τη μεταμόρφωση των ΗΠΑ
Η πεποίθηση του Τραμπ ότι ο ίδιος αποτελεί παγκόσμια επιτυχία αγνοεί τα στοιχεία από πολλές δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση σε όλο τον κόσμο.
Ποια είναι όμως η πραγματική κατάσταση της αμερικανικής ισχύος; Μήπως οι πολιτικές του Τραμπ, που κατέστρεψαν μια σχεδόν εκατονταετή διακομματική συναίνεση, επιδεινώνουν μια περίοδο βαθιάς παγκόσμιας κρίσης, διερωτάται το CNN, προσθέτοντας: Και αποτελεί ο ίδιος αιτία της διάσπασης ή απλώς προϊόν μιας αναπόφευκτης συγκυρίας, κατά την οποία η παγκόσμια τάξη του 20ού αιώνα διαλύθηκε εν μέσω των δοκιμασιών μιας νέας εποχής;
Στην πρώτη του ομιλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2017, ο Τραμπ παρουσίασε μια εξωτερική πολιτική που θα ταρακουνούσε τη Δύση μέχρι τα θεμέλιά της. «Ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, θα βάζω πάντα την Αμερική πρώτη, ακριβώς όπως εσείς, ως ηγέτες των χωρών σας, θα βάζετε πάντα -και πρέπει πάντα να βάζετε – τις χώρες σας πρώτες», είχε πει.
Κατά τη δεύτερη θητεία του, ολοκλήρωσε αυτή τη μεταμόρφωση. Επιτίθεται στους συμμάχους και συνάπτει φιλίες με απολυταρχικούς ηγέτες όπως ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ – τον οποίο υποδέχεται αυτή την εβδομάδα στην Ουάσινγκτον – και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο «Τραμπ 2.0» αναβίωσε τον ιμπεριαλισμό, ειδικά στο δυτικό ημισφαίριο. Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας πρόκειται να γεμίσει τα αποθέματα των ΗΠΑ στο πλαίσιο μιας 100ετούς παραχώρησης, μετά την ανατροπή του Νικολά Μαδούρο από τον Τραμπ και την αποδοχή της Ντέλσι Ροντρίγκεζ, της εικονικής ηγέτιδας της χώρας, με την οποία αναμένεται επίσης να συναντηθεί αυτή την εβδομάδα.
Η «έκρηξη επιτυχίας» στη Βενεζουέλα γέννησε μια αλαζονεία που έπεισε τον Τραμπ ότι θα μπορούσε να καταστρέψει με παρόμοιο τρόπο ένα αντιαμερικανικό καθεστώς στο Ιράν. Τώρα είναι ένας ακόμη Αμερικανός πρόεδρος που έχει βυθιστεί σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τον οποίο δεν μπορεί ούτε να κερδίσει ούτε να εγκαταλείψει.
Η Τεχεράνη έχει δώσει το ίδιο μάθημα για το πώς ο σύγχρονος πόλεμος με τη χρήση drones μπορεί να ταπεινώσει μια μεγάλη δύναμη, όπως έκανε το Κίεβο στη Μόσχα, παρά το γεγονός ότι τόσο η Ουκρανία όσο και το Ιράν υπέστησαν καταστροφικές ζημιές.
Ο Τραμπ συνειδητοποίησε πέρυσι και μια άλλη νέα πραγματικότητα της γεωπολιτικής τού 21ου αιώνα. Ο εμπορικός πόλεμός του με την Κίνα έληξε όταν το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές ορυκτών σπάνιων γαιών, που τροφοδοτούν την αμερικανική τεχνολογία και μια οικονομία που εξαρτάται υπερβολικά από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ένας παραδοσιακός Αμερικανός πρόεδρος θα συγκέντρωνε παγκόσμιες συμμαχίες για την αντιμετώπιση κοινών απειλών. Ωστόσο, οι δασμολογικοί πόλεμοι του Τραμπ και οι απειλές κατά της κυριαρχίας προκάλεσαν αυτό που ο δημοφιλής Κάρνι του Καναδά αποκαλεί «ρήξη» στα συστήματα συμμαχιών που η Ουάσινγκτον είχε χρησιμοποιήσει ως πολλαπλασιαστή δύναμης.
Στην Ευρώπη, η δυσπιστία εντείνεται από την υποστήριξη της κυβέρνησής του προς τους δεξιούς και ακροδεξιούς λαϊκιστές.
«Δεν μπορείς ποτέ να εμπιστευτείς ξανά αυτό τον σκύλο»
Η διάσπαση των αμερικανικών συμμαχιών ίσως να ήταν αδιανόητη πριν από τον Τραμπ.
Ωστόσο, το να εξοργίζει τους συμμάχους της Αμερικής δεν είναι απλώς ένα περιστατικό· αποτελεί νίκη για το κίνημα «MAGA», το οποίο ενοχλούσε το γεγονός ότι οι σύμμαχοι δημιουργούσαν δαπανηρά κράτη πρόνοιας υπό την αμυντική ασπίδα των ΗΠΑ. Υπάρχει επίσης μια αναμφισβήτητη στρατηγική νίκη για τις ΗΠΑ, καθώς οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν σοβαρά τη χρηματοδότηση της δικής τους άμυνας.
Θα μπορούσε να πει κανείς, επίσης, ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δίκιο να ανησυχεί για την αυξανόμενη γεωπολιτική πρόκληση καθώς λιώνουν οι πάγοι των πόλων. Ωστόσο, η επιθετική στάση του δείχνει επίσης πώς υπονομεύει τη δύναμη της Αμερικής. Θα μπορούσε εύκολα να είχε επιτύχει τη νέα αμυντική συμφωνία που θα υπογράψει με τη Γροιλανδία αυτή την εβδομάδα, για παράδειγμα, χωρίς να απειλήσει να εισβάλει σε ένα κυρίαρχο έδαφος της Δανίας, χώρας μέλους του ΝΑΤΟ.
Η Γροιλανδή πολιτικός Τίλι Μαρτινούσεν εξήγησε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την απώλεια εμπιστοσύνης προς την Ουάσινγκτον. «Ακόμα κι αν είναι ο καλύτερος, ο πιο έξυπνος και ο πιο δυνατός σκύλος έλκηθρου που έχεις, αν αυτός γυρίσει και σε δαγκώσει, δεν μπορείς ποτέ να εμπιστευτείς ξανά αυτό τον σκύλο», τόνισε χαρακτηριστικά, μιλώντας στο βρετανικό Channel 4 News.
Ο Τραμπ δεν ευθύνεται για την εκπληκτική εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και τη δυνατότητά της να αλλάξει τον κόσμο. Οι πολιτικές των ΗΠΑ που, χωρίς να το θέλουν, ενισχύουν την Κίνα, επιλέχθηκαν από προηγούμενους προέδρους. Το μίσος του Πούτιν για τη Δύση, που φουντώνει εδώ και καιρό, μπορεί να αναχθεί στην ήττα του Ψυχρού Πολέμου. Το κλίμα άρχισε να αλλάζει πολύ πριν ο Τραμπ κερδίσει τον Λευκό Οίκο, ακόμα κι αν ο ίδιος εξακολουθεί να το αρνείται. Και η Δύση δεν σκέφτηκε ποτέ πραγματικά τι θα ακολουθούσε, όταν οι αναμνήσεις της ενότητας της δεκαετίας του 1940 ξεθώριασαν μαζί με τη «μεγαλύτερη γενιά».
Ωστόσο, το ευμετάβλητο… ταμπεραμέντο του Αμερικανού προέδρου αποτελεί πλέον καθρέφτη της πολιτικής εποχής στην οποία κυβερνά. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ακόμη πιο ακραία σύγκρουση των παγκόσμιων προκλήσεων. Και τροφοδοτεί ερωτήματα που συσσωρεύονται εδώ και καιρό σχετικά με τη βιωσιμότητα της αμερικανικής ισχύος.
