Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο λαμβάνουν σήμερα φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη –ένα είδος πειράματος σε πραγματικό χρόνο που προσφέρει πολύ περισσότερα δεδομένα από ό,τι μια προσεκτικά ελεγχόμενη κλινική δοκιμή.
Χάρη στην ταχεία διάδοση των φαρμάκων αυτών, έχουμε πλέον μια πιο σαφέστερη εικόνα από ποτέ όσον αφορά τις επιδράσεις τους, αλλά και τις προκλήσεις που συνεπάγεται η λήψη τους.
Σε πραγματικό χρόνο
«Συνήθως, όταν κυκλοφορεί ένα νέο φάρμακο, έχουμε χρόνο να μάθουμε πώς να το χρησιμοποιούμε», δήλωσε στους New York Times η Δρ. Μέλανι Τζέι, διευθύντρια του Προγράμματος για την Παχυσαρκία του N.Y.U. Langone, σε συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα σε συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης Διαβήτη στη Νέα Ορλεάνη.
Όμως, όσον αφορά τα φάρμακα GLP-1, είπε, «όλοι θα μάθουν τη χρήση τους σε πραγματικό χρόνο».
Oι ερευνητές πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι τα φάρμακα με σεμαγλουτίδη προσφέρουν οφέλη που είναι εντελώς ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους.Credit: Wellcome Library, London. Wellcome Images
Αυτά είναι τα συμπεράσματα που έχουμε εξαγάγει μέχρι στιγμής:
-
Μπορούν να θεραπεύσουν πολύ περισσότερα από τον διαβήτη ή την παχυσαρκία
Ενώ αυτά τα φάρμακα εγκρίθηκαν αρχικά για τη θεραπεία του διαβήτη και στη συνέχεια της παχυσαρκίας, ορισμένα από αυτά έχουν πλέον εγκριθεί για τη μείωση του κινδύνου καρδιακών προσβολών και άλλων καρδιαγγειακών προβλημάτων, καθώς και για τη θεραπεία της άπνοιας ύπνου, της σοβαρής ηπατικής νόσου και της νεφρικής νόσου.
Τουλάχιστον ορισμένα από αυτά τα οφέλη προέρχονται από την ίδια την απώλεια βάρους. Ωστόσο, οι ερευνητές πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι τα φάρμακα αυτά προσφέρουν οφέλη που είναι εντελώς ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους.
Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες είναι ότι τα φάρμακα αυτά καταστέλλουν τα υψηλά επίπεδα φλεγμονής, τα οποία συνδέονται με πολλά χρόνια προβλήματα υγείας.
Οι επιστήμονες μελετούν επίσης τη δυνατότητα χρήσης αυτών των φαρμάκων για τη θεραπεία μιας σειράς άλλων παθήσεων, όπως ο μακροχρόνιος Covid και οι διαταραχές που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών.
Νέα στοιχεία υποδηλώνουν ότι τα άτομα που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα πίνουν και καπνίζουν λιγότερο και είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν διαταραχές που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών, αν και οι επιστήμονες επιθυμούν τη διεξαγωγή περισσότερων και μεγαλύτερων κλινικών δοκιμών προτού εξαγάγουν συμπεράσματα.
-
Αν σταματήσετε να τα παίρνετε, θα ξαναπάρετε βάρος -αλλά όχι απαραίτητα όλο
Σε κλινικές δοκιμές ενέσιμων φαρμάκων που κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά, οι άνθρωποι έχασαν κατά μέσο όρο περίπου 15 έως 20 τοις εκατό του σωματικού τους βάρους μετά από περίπου 72 εβδομάδες.
Ορισμένες μελέτες στην πραγματική ζωή επιβεβαιώνουν αυτά τα νούμερα, αλλά άλλες έρευνες υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι τείνουν να χάνουν λιγότερο βάρος. (Η μέση απώλεια βάρους σε ορισμένες δοκιμές στην πραγματική ζωή μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ περίπου 8 και 17 τοις εκατό, ανάλογα με το φάρμακο και τη μελέτη.)
Η απόκλιση μεταξύ αυτών των αριθμών και των δεδομένων από τις κλινικές δοκιμές οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι σταματούν να παίρνουν τα φάρμακα, μερικές φορές λόγω παρενεργειών ή κόστους.
Πολλοί άνθρωποι που σταματούν να παίρνουν αυτά τα φάρμακα θα ξαναπάρουν τουλάχιστον μέρος του βάρους που έχασαν, αλλά ορισμένοι κατάφεραν να διατηρήσουν την απώλεια βάρους.
Μια ανάλυση των ιατρικών φακέλων περισσότερων από 180.000 ασθενών έδειξε ότι πάνω από τους μισούς από όσους έλαβαν σεμαγλουτίδη ή τιρζεπατίδη διατήρησαν τουλάχιστον μέρος της απώλειας βάρους ή μάλιστα έχασαν επιπλέον βάρος δύο χρόνια μετά τη διακοπή της αγωγής.
Ο Χέλμετ Γκασογιάν, ο οποίος μελετά αυτά τα φάρμακα στο Κέντρο Έρευνας για την Αξιόλογη Φροντίδα (Center for Value-Based Care Research) της Κλινικής του Κλίβελαντ, δήλωσε στους New York Times ότι οι ασθενείς που διακόπτουν τη λήψη των φαρμάκων συχνά στρέφονται σε άλλες μεθόδους για να διατηρήσουν το βάρος τους.
Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν εντατικά προγράμματα άσκησης, βαριατρική χειρουργική επέμβαση ή άλλα φάρμακα, είτε πρόκειται για παλαιότερα φάρμακα απώλειας βάρους είτε για φθηνότερες σύνθετες εκδόσεις των νέων.
-
Δεν λειτουργούν εξίσου καλά για όλους
Γνωρίζουμε πλέον ότι περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους που λαμβάνουν τα φάρμακα είναι αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «μη ανταποκριτές», οι οποίοι χάνουν λιγότερο από το 5% του σωματικού τους βάρους.
Και ένα μικρό ποσοστό των ανθρώπων που λαμβάνουν φάρμακα απώλειας βάρους είναι «υπερ-ανταποκριτές», οι οποίοι χάνουν πολύ βάρος σε σύντομο χρονικό διάστημα. (Δεν είναι σαφές πόσο συνηθισμένοι είναι οι υπερ-ανταποκριτές.)
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η γενετική, καθώς και το πόση ευχαρίστηση αντλούν φυσιολογικά οι άνθρωποι από το φαγητό, ενδέχεται να παίζουν ρόλο σε αυτές τις διαφορετικές αντιδράσεις.
Μπορεί να έχουν απρόσμενα μειονεκτήματα. (Έχει κανείς ακούσει για την «αναπνοή σεμαγλουτίδης»;).
Πολλοί άνθρωποι που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα βιώνουν παρενέργειες που έχουν αναφερθεί σε κλινικές δοκιμές: ναυτία, κόπωση και πεπτικά προβλήματα όπως έμετος και διάρροια.
Όμως, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν πάρει τα φάρμακα, έχουν εμφανιστεί κάθε είδους άλλα, λιγότερο συνηθισμένα προβλήματα. Μερικά από αυτά, όπως η «αναπνοή σεμαγλουτίδης» (που προκαλείται, εν μέρει, από αφυδάτωση ασθενών με μειωμένη όρεξη που πίνουν λιγότερο) ή το «πρόσωπο σεμαγλουτίδης» (όταν η απώλεια λίπους σας κάνει να φαίνεστε κοίλοι) έχουν γίνει θέματα συζήτησης στα κοινωνικά μέσα.
Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες είναι ότι τα φάρμακα αυτά καταστέλλουν τα υψηλά επίπεδα φλεγμονής, τα οποία συνδέονται με πολλά χρόνια προβλήματα υγείας
Οι γιατροί έχουν επίσης παρατηρήσει ότι τα φάρμακα με σεμαγλουτίδη μειώνουν την όρεξη σε τέτοιο βαθμό, ώστε ορισμένοι ασθενείς να εμφανίζουν διατροφικές ανεπάρκειες / Public Domain
-
Οι ασθενείς συχνά χάνουν μυϊκή μάζα
Ο Δρ Σκοτ Χάγκαν, αναπληρωτής καθηγητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον που μελετά την παχυσαρκία, έχει ασθενείς που παραπονιούνται ότι τους πέφτουν τα μαλλιά, όπως λέει στους New York Times. (Είναι πιθανό αυτό να είναι αποτέλεσμα της γρήγορης απώλειας μεγάλου βάρους καθώς τα άτομα με ανορεξία συχνά χάνουν επίσης μέρος των μαλλιών τους).
Ορισμένα από τα προβλήματα που έχουν προκύψει είναι πιο σοβαρά. Μερικές μελέτες έχουν συνδέσει τη χρήση των φαρμάκων με σεμαγλουτίδη με μια ελαφρώς αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης μιας πολύ σπάνιας οφθαλμικής πάθησης, αν και δεν είναι ακόμη σαφές αν τα GLP-1 προκαλούν άμεσα αυτή την πάθηση.
Οι γιατροί έχουν επίσης παρατηρήσει ότι τα φάρμακα μειώνουν την όρεξη σε τέτοιο βαθμό, ώστε ορισμένοι ασθενείς να εμφανίζουν διατροφικές ανεπάρκειες. Επιπλέον, τα φάρμακα έχουν συνδεθεί με μια ελαφρά αύξηση του κινδύνου παγκρεατίτιδας, αν και αυτό παραμένει εξαιρετικά σπάνιο.
Οι ασθενείς συχνά χάνουν μυϊκή μάζα λόγω της λήψης των φαρμάκων. Πολλοί νέοι, υγιείς ασθενείς κατάφεραν να ανακτήσουν τη μυϊκή τους μάζα, ή να τη διατηρήσουν εξαρχής, μέσω της ενδυνάμωσης και της κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων πρωτεϊνών, σύμφωνα με τους γιατρούς. Ωστόσο, έχουν παρατηρήσει ότι οι ηλικιωμένοι γίνονται πιο αδύναμοι λόγω της λήψης αυτών των φαρμάκων, γεγονός που τους καθιστά πιο επιρρεπείς σε πτώσεις.
-
Η «σωστή δόση» αποτελεί θέμα συζήτησης
Οι ασθενείς που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα ξεκινούν με τη χαμηλότερη δόση και στη συνέχεια, συνήθως, αυξάνουν τη δόση σταδιακά σε διάστημα μερικών μηνών. Συνήθως, όσο υψηλότερη είναι η δόση, τόσο περισσότερο βάρος χάνουν οι ασθενείς και τόσο περισσότερο μειώνεται το σάκχαρό τους.
«Βρισκόμαστε σε ένα ασαφές πεδίο, καθώς υπάρχουν πολλές διαφορετικές δόσεις από τις οποίες μπορεί κανείς να επιλέξει, και η υψηλότερη δόση μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε ένα βάρος που ενδέχεται να μην είναι καλό για αυτόν μακροπρόθεσμα» δήλωσε ο Δρ. Χάγκαν στους New York Times.
Η διατήρηση των ασθενών σε υπερβολικά υψηλή δόση μπορεί να καταστείλει την όρεξή τους σε ανθυγιεινά επίπεδα, οδηγώντας σε διατροφικές ανεπάρκειες, και να προκαλέσει υπερβολική απώλεια βάρους που μειώνει την οστική πυκνότητα, οδηγεί σε ορμονικές ανισορροπίες και αυξάνει τον κίνδυνο σχηματισμού χολόλιθων.
Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι τα φάρμακα έχουν αλλάξει τη σεξουαλική τους ζωή -σε ορισμένες περιπτώσεις, κάνοντάς τους να αισθάνονται πιο ελκυστικοί, ενώ σε άλλες, μειώνοντας τη λίμπιντό τους
-
Δεν επηρεάζουν μόνο το σώμα
Καθώς τα ενέσιμα φάρμακα με σεμαγλουτίδη έχουν γίνει πιο δημοφιλή, έχουν εμφανιστεί όλο και περισσότερες αναφορές για τους διακριτικούς τρόπους με τους οποίους επηρεάζουν την προσωπική ζωή και την ψυχική υγεία των ανθρώπων.
Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι τα φάρμακα έχουν αλλάξει τη σεξουαλική τους ζωή -σε ορισμένες περιπτώσεις, κάνοντάς τους να αισθάνονται πιο ελκυστικοί, ενώ σε άλλες, μειώνοντας τη λίμπιντό τους.
Κάποιοι έχουν δηλώσει ότι αισθάνονται πιο σίγουροι για τον εαυτό τους και ότι μπορούν να ασκούνται και να κινούνται πιο εύκολα.
Η ιδέα ότι τα φάρμακα μπορεί να μειώνουν την ευχαρίστηση, ή ακόμα και τη χαρά, σε ορισμένους ασθενείς έχει εμφανιστεί και με άλλους τρόπους.
-
Επηρεάζουν και την προσωπικότητα
Η Μαρί Σπρίκλεϊ, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ που μελετά αυτά τα φάρμακα, είπε στους New York Times ότι ορισμένοι ασθενείς έχουν αναφέρει ότι αισθάνονται συναισθηματικά πιο επίπεδοι, χωρίς την απόλαυση που κάποτε έβρισκαν στο φαγητό, και λιγότερο συνδεδεμένοι με το κοινωνικό στοιχείο του φαγητού.
Είπε ότι αυτές οι εμπειρίες δικαιολογούν περαιτέρω έρευνα. Άλλοι άνθρωποι έχουν αναφέρει ότι η προσωπικότητά τους φαινόταν πιο βαρετή υπό τη δράση των φαρμάκων ή ότι ένιωθαν πιο αργοί σε ρυθμό.
Έχει περάσει λιγότερο από μια δεκαετία από τότε που η σεμαγλουτίδη κυκλοφόρησε στην αγορά. Καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν φάρμακα για την απώλεια βάρους και οι ερευνητές συνεχίζουν να τα μελετούν, θα μάθουμε περισσότερα για το πώς αυτά τα φάρμακα μπορεί να αλλάξουν την υγεία μας και τον τρόπο που νιώθουμε και ζούμε.
*Με στοιχεία από nytimes.com
